علائم حیاتی اسب: دما، نبض و تنفس
به‌روزرسانی:
دمای طبیعی بدن اسب بالغ در استراحت حدود ۳۷٫۲ تا ۳۸٫۶ درجهی سانتیگراد، نبض حدود ۲۸ تا ۴۰ ضربه (در بعضی منابع تا ۴۸) و تنفس حدود ۸ تا ۲۴ بار در دقیقه است؛ منابع بسته به روش، کمی متفاوت گزارش میکنند. کره‌اسب نوزاد نبض و تنفس بسیار بالاتری دارد. اعداد اسب خودتان را در روزهای سالم ثبت کنید تا هر تغییری را زود ببینید و بتوانید آن را دقیق به دامپزشک بگویید.
چه زمانی فوراً با دامپزشک تماس بگیرید
- دمای بدن ۳۹٫۴ درجه (۱۰۳ فارنهایت) یا بیشتر، یا تبی که ادامه پیدا می‌کند [1].
- دمای کره‌اسب نوزاد کمتر از ۳۶٫۶ درجه [7].
- ضربان قلب بالای ۶۰ در دقیقه که در استراحت ادامه دارد، به‌ویژه همراه با نشانه‌های کولیک [10].
- لثه‌ی رنگ‌پریده، خاکستری یا قرمز تیره، یا بازگشت رنگ لثه در بیش از ۲ ثانیه [9][7].
- پوستی که پس از نیشگون گرفتن بیش از ۴ ثانیه چینخورده می‌ماند [9].
- سکوت کامل روده‌ها یا صدای بیش از حد زیاد آن‌ها [10].
- تب در بیش از یک اسب از یک باشگاه یا اصطبل [3].
علائم حیاتی اسب چیست و چرا مهم است؟
علائم حیاتی، عملکردهای پایه‌ی بدن اسب را نشان می‌دهند: دما، نبض و تنفس، و در کنار آن‌ها رنگ لثه، زمان بازگشت مویرگی و صداهای روده [1]. این اعداد ساده‌ترین ابزار شما برای تصمیم‌گیری است: آیا اسب بیمار است، چقدر فوری است و چه چیزی را باید پشت تلفن به دامپزشک بگویید. در تماس اورژانسی، دامپزشک اغلب پیش از هر چیز ضربان قلب، دما و تعداد تنفس را می‌پرسد [3].
اعداد طبیعی از اسبی به اسب دیگر کمی فرق می‌کند؛ برای مثال اسب‌های درشت‌تر معمولاً در پایین دامنه‌ی ضربان قرار می‌گیرند و اسب‌های کوچک‌تر در بالای آن [8]. به همین دلیل بسیاری از دامپزشکان توصیه میکنند دمای بدن اسب را به‌طور منظم اندازه بگیرید و ثبت کنید تا با محدودهی طبیعی اسب خودتان آشنا شوید [3]. هیجان نبض و تنفس را موقتاً بالا می‌برد [7] و تغییر این اعداد میتواند نشانهی عفونت یا درد باشد [8]؛ پس اسب را در حالت آرام و پیش از کار اندازه بگیرید.
جدول علائم حیاتی طبیعی: اسب بالغ و کره‌اسب
منابع معتبر اعداد کمی متفاوتی می‌دهند. در جدول زیر دامنه را همراه با منبع هر عدد آورده‌ایم:
| شاخص | اسب بالغ در استراحت | کره‌اسب |
|---|---|---|
| دمای رکتال | ۳۷٫۲ تا ۳۸٫۳ درجه [1]؛ مادیان ۳۷٫۳ تا ۳۸٫۲ و نریان ۳۷٫۲ تا ۳۸٫۱ [4]؛ ۳۷٫۵ تا ۳۸٫۶ [7] | زیر یک ماه: ۳۷٫۷ تا ۳۸٫۸ درجه [7] |
| نبض (ضربان قلب در دقیقه) | ۲۸ تا ۴۰ [5][1]؛ تا ۴۴ [9] یا ۴۸ [8] هم گزارش شده | نوزاد: ۸۰ تا ۱۰۰ [7] یا ۸۰ تا ۱۲۰ [8]؛ چند هفته تا چند ماهه: ۶۰ تا ۸۰ [7]؛ یک‌ساله: ۴۰ تا ۶۰ [8] |
| تنفس (بار در دقیقه) | ۱۰ تا ۱۴ [6]؛ ۸ تا ۱۲ [7]؛ ۸ تا ۱۴ [8]؛ ۱۰ تا ۲۴ [1][9] | نوزاد: ۶۰ تا ۸۰ [7]؛ کرهی بزرگ‌تر: ۲۰ تا ۴۰ [7] |
| زمان بازگشت مویرگی | ۲ ثانیه یا کمتر [1]؛ ۱ تا ۲ ثانیه [9] | — |
| تست چین پوست | ۱ تا ۳ ثانیه [9] | — |
| رنگ لثه | صورتی، مرطوب و براق [9][7] | — |
برای کره‌اسب، فقط اعدادی را آورده‌ایم که در منابع بررسی‌شده بود. اگر برای کرهی خود عدد دیگری دیدید، از دامپزشک بپرسید؛ اعداد کره در چند هفته‌ی نخست زندگی سریع تغییر می‌کند [7].
دمای طبیعی بدن اسب و تب اسب
دمای طبیعی بدن اسب بالغ در استراحت در منابع مختلف بین ۳۷٫۲ تا ۳۸٫۶ درجهی سانتیگراد آمده است [1][4][7]. دمای بدن اسب با فعالیت بالا می‌رود، اما دمای هوا اثر زیادی بر آن ندارد، چون اسب مثل انسان با عرق کردن خنک میشود [1]. پس از ورزش بالا رفتن دما طبیعی است و باید به‌سرعت به حالت عادی برگردد [8].
تب اسب یعنی دمای بالاتر از محدودهی طبیعی همان اسب در استراحت [7]. درباره‌ی این‌که از چه عددی باید تماس گرفت، منابع یکسان نیستند. یک دامپزشک طب ورزشی می‌گوید دمای ۳۸٫۳ تا ۳۸٫۹ درجه (۱۰۱ تا ۱۰۲ فارنهایت) را در بیشتر موارد می‌توان زیر نظر گرفت، اما اگر تب ادامه پیدا کند یا دما به ۳۹٫۴ درجه (۱۰۳ فارنهایت) برسد باید با دامپزشک تماس گرفت [1]. مرکز علوم اسب دانشگاه راتگرز سخت‌گیرتر است: اگر اسبی که در استراحت بوده دمایی بالاتر یا پایین‌تر از ۳۷٫۲ تا ۳۸٫۳ درجه داشته باشد، فوراً تماس بگیرید [8]. پیشنهاد ما: اگر اسب علاوه بر دمای بالا بی‌حال است، غذا نمی‌خورد یا علامت دیگری دارد، منتظر نمانید.
اگر چند اسب در یک باشگاه هم‌زمان تب کنند، حتماً با دامپزشک تماس بگیرید [3]؛ این میتواند نشانهی بیماری واگیر باشد. بزرگ شدن غدد زیر فک بعد از چرا را هم با گرفتن دما بررسی کنید تا عفونت رد شود [3].
دمای بدن کره اسب
دمای بدن کره اسب کمی بالاتر از اسب بالغ است. برای کرهی زیر یک ماه، ۳۷٫۷ تا ۳۸٫۸ درجهی سانتیگراد طبیعی است [7]. کرهی نوزاد به‌راحتی دچار افت دما میشود؛ اگر دمای کره زیر ۳۶٫۶ درجه بود، با دامپزشک تماس بگیرید و تا رسیدن او کره را با حوله یا پتو مالش دهید تا گردش خون تحریک شود و بدنش خشک شود [7].
نبض و تنفس کرهی نوزاد هم بسیار بالاتر از اسب بالغ است: ضربان ۸۰ تا ۱۰۰ [7] یا تا ۱۲۰ [8] و تنفس ۶۰ تا ۸۰ بار در دقیقه [7]. این اعداد را با اعداد مادیان مقایسه نکنید؛ برای کره‌ای که بی‌حال است، شیر نمی‌خورد یا دمایش پایین است، معطل نکنید.
دمای بدن اسب را چطور اندازه بگیریم؟
- از دماسنج رکتال استفاده کنید. نوع دیجیتال پلاستیکی در محیط اصطبل ایمن‌تر از دماسنج شیشه‌ای است و عدد را سریع‌تر نشان می‌دهد [2]؛ بسیاری از دامپزشکان دماسنجی را ترجیح می‌دهند که در حدود ۱۰ ثانیه عدد بدهد [3].
- سر دماسنج را با وازلین یا روان‌کننده‌ی مشابه چرب کنید [2].
- کنار ران اسب بایستید، نه پشت سر او، تا در صورت لگد زدن در امان باشید [7][9].
- دم را آرام کنار بزنید و دماسنج را بدون زور وارد مقعد کنید [8]. دماسنج را محکم نگه دارید یا با نخ و گیره به موی دم ببندید تا گم نشود [7][9].
- تا وقتی دماسنج بوق بزند یا زمان گفته‌شده در دفترچه‌ی آن تمام شود صبر کنید؛ این زمان بسته به دستگاه از ۱۵ ثانیه تا ۳ دقیقه است [9].
- دماسنج را بعد از هر بار استفاده تمیز و ضدعفونی کنید [2].
نبض اسب را چطور بگیریم؟
نبض اسب همان ضربان قلب است. ضربان طبیعی اسب بالغ در استراحت در بیشتر منابع ۲۸ تا ۴۰ در دقیقه است [5][1] و بعضی منابع تا ۴۴ [9] یا ۴۸ [8] را هم طبیعی می‌دانند. دو راه برای گرفتن آن هست:
- با گوشی پزشکی: گوشی را در سمت چپ بدن، درست پشت آرنج و جایی که تنگ زین قرار می‌گیرد بگذارید. هر «لاپ‌داپ» یک ضربه است [8][1].
- بدون گوشی: انگشت اشاره و میانی را زیر استخوان فک پایین بگذارید؛ شریانی طناب‌مانند حس می‌کنید که زیر انگشت جابه‌جا میشود [1][8]. با شست نبض نگیرید، چون ممکن است نبض خودتان را حس کنید [8].
ضربه‌ها را ۱۵ ثانیه بشمارید و در ۴ ضرب کنید [8]، یا ۲۰ ثانیه بشمارید و در ۳ ضرب کنید [1]. اسب پس از ورزش ضربان بالاتری دارد و هر هیجانی نبض را بالا می‌برد [7]. در کولیک، ضربان بالا اهمیت زیادی دارد: ضربان پایدار بالای ۶۰ در اسبی که علامت دیگری هم ندارد میتواند گویا باشد [10].
نبض دیجیتال چیز دیگری است: ضربانی که پشت مچ پا (پسترن) حس میشود. در اسب سالم معمولاً نباید آن را به‌وضوح حس کنید، مگر این‌که التهاب یا عفونتی در کار باشد [1]. نبض دیجیتال قوی و گرمای سم، به‌ویژه در یک پا، میتواند نشانهی لمینیت یا آبسه‌ی سم باشد [3].
تعداد تنفس اسب
بالا و پایین رفتن پهلو یا قفسه‌ی سینه را تماشا کنید؛ هر یک دم و بازدم یک تنفس است [7][8]. ۱۵ ثانیه بشمارید و در ۴ ضرب کنید [8]. می‌توانید دستتان را چند سانتی‌متر جلوی سوراخ بینی هم بگیرید، اما بعضی اسب‌ها با این کار حواسشان پرت میشود [8].
منابع تعداد تنفس طبیعی اسب بالغ را از ۸ تا ۱۴ [6][8] تا ۱۰ تا ۲۴ بار در دقیقه [1][9] آورده‌اند. هنگام ورزش شدید تنفس ممکن است به ۱۲۰ بار در دقیقه برسد و پس از توقف باید کم شود [8]. تنفس سریع در استراحت میتواند نشانهی مشکل تنفسی مثل آسم اسبی باشد [1]. به کیفیت تنفس هم توجه کنید: آیا تنفس کم‌عمق است، یا صدای خس‌خس دارد [7]؟
رنگ لثه و زمان بازگشت مویرگی
لثه‌ی اسب سالم صورتی و مرطوب است [7][9]. لثه‌ی سفید، رنگ‌پریده یا متمایل به خاکستری میتواند نشانهی بیماری باشد و لثه‌ی قرمز روشن ممکن است علامت کمآبی، عفونت یا مسمومیت باشد [1].
برای سنجش زمان بازگشت مویرگی، لب بالا را کنار بزنید، با شست روی لثه بالای یکی از دندان‌ها فشار دهید تا رنگ آن سفید شود، سپس شست را بردارید و بشمارید چند ثانیه طول میکشد تا رنگ صورتی برگردد [1][9]. در اسب سالم این زمان ۲ ثانیه یا کمتر است [1][9]. اگر بیش از ۲ ثانیه طول کشید، رنگ لثه را یادداشت کنید و با دامپزشک تماس بگیرید [7]؛ بازگشت کند رنگ میتواند نشانهی کمآبی باشد [10].
صداهای روده
گوش یا گوشی پزشکی را روی هر دو طرف شکم، هم در بخش بالا و هم پایین، بگذارید [1]. در حالت طبیعی در هر دقیقه چند صدای قل‌قل می‌شنوید و هر یکی دو دقیقه یک صدای غرش بلندتر [10]. سکوت نشانهی خوبی نیست و صدای بیش از حد زیاد هم همین‌طور [10]؛ سکوت طولانی میتواند نشانهی کولیک باشد [1].
تست کمآبی: نیشگون پوست
چینی از پوست گردن یا شانه را بین انگشتان بگیرید و به شکل چادر بالا بکشید، سپس رها کنید [9]. در اسب با آب کافی، پوست در حدود ۱٫۵ ثانیه صاف میشود [9]. اگر بیش از ۴ ثانیه طول بکشد، اسب کمآب است و باید با دامپزشک تماس بگیرید [9]. جدول همان منبع دامنه‌ی ۱ تا ۳ ثانیه را طبیعی می‌داند [9].
این تست تقریبی است و در هر اسب کمی فرق می‌کند. آن را همیشه همراه با رنگ و رطوبت لثه و زمان بازگشت مویرگی بسنجید [9][10]، و در اسبی که بیمار به نظر می‌رسد، به یک عدد خوب دل‌خوش نکنید.
کی یک عدد غیرطبیعی یعنی تماس با دامپزشک؟
- دمای ۳۹٫۴ درجه یا بیشتر، یا تبی که ادامه دارد [1]؛ بعضی منابع هر دمای خارج از محدودهی طبیعی در استراحت را دلیل تماس فوری می‌دانند [8].
- دمای کرهی نوزاد زیر ۳۶٫۶ درجه [7].
- ضربان پایدار بالای ۶۰ در اسب بالغ [10].
- تنفس سریع در استراحت یا تنفس پرزحمت و پرصدا [1][3].
- لثه‌ی رنگ‌پریده یا قرمز تیره [9]، یا بازگشت رنگ لثه در بیش از ۲ ثانیه [7].
- پوستی که بیش از ۴ ثانیه چینخورده می‌ماند [9].
- روده‌های ساکت [10].
هر عددی که می‌گیرید را همراه با ساعت یادداشت کنید. این اعداد به دامپزشک کمک می‌کند پشت تلفن تصمیم بگیرد که باید فوراً بیاید یا نه [3].
اشتباه‌های رایج
- اندازه گرفتن بلافاصله بعد از کار یا در حالت هیجان؛ عددها موقتاً بالا می‌روند [7][8].
- ایستادن درست پشت اسب هنگام گرفتن دما [7].
- نداشتن عدد پایه برای اسب خودتان؛ بدون آن، تشخیص تغییر سخت است [3].
- بدون نظر دامپزشک مسکن تزریق نکنید چون علائم را پنهان می‌کند و اعدادی که دامپزشک برای تشخیص لازم دارد را هم تغییر می‌دهد.
- دلگرم شدن به یک عدد طبیعی در اسبی که آشکارا درد دارد؛ همه‌ی موارد جدی با یک عدد غیرطبیعی شروع نمی‌شوند.
پرسش‌های رایج
دمای طبیعی بدن اسب چند درجه است؟
در اسب بالغ در استراحت حدود ۳۷٫۲ تا ۳۸٫۶ درجهی سانتیگراد؛ منابع مختلف دامنه را کمی متفاوت گزارش میکنند [1][4][7].
دمای بدن کره اسب چقدر است؟
برای کرهی زیر یک ماه، ۳۷٫۷ تا ۳۸٫۸ درجه طبیعی است. اگر دمای کرهی نوزاد زیر ۳۶٫۶ درجه بود، با دامپزشک تماس بگیرید [7].
تب اسب از چند درجه شروع میشود؟
هر دمای بالاتر از محدودهی طبیعی همان اسب در استراحت تب است [7]. دمای ۳۹٫۴ درجه یا تب ماندگار حتماً دلیل تماس با دامپزشک است [1].
نبض اسب سالم چند است؟
در اسب بالغ در استراحت معمولاً ۲۸ تا ۴۰ ضربه در دقیقه [5][1]؛ کرهی نوزاد ۸۰ تا ۱۲۰ [8].
اسب در دقیقه چند بار نفس میکشد؟
منابع برای اسب بالغ در استراحت ۸ تا ۱۴ [8] تا ۱۰ تا ۲۴ [9] بار در دقیقه گزارش کردهاند. کرهی نوزاد ۶۰ تا ۸۰ بار [7].
چطور بفهمم اسب کمآب است؟
پوست گردن را نیشگون بگیرید؛ اگر بیش از ۴ ثانیه چینخورده ماند، اسب کمآب است [9]. بازگشت کند رنگ لثه هم میتواند نشانهی کمآبی باشد [10].
آیا هوای گرم دمای بدن اسب را بالا می‌برد؟
دمای محیط اثر زیادی بر دمای بدن اسب ندارد، چون اسب با عرق کردن خنک میشود؛ اما فعالیت دما را بالا می‌برد [1]. پس دمای بالا در استراحت را به گردن هوا نیندازید.
منابع
- ۷ نشانه مهم که باید فوراً به دامپزشک زنگ بزنید — چهار نعل
- ضروریات جعبه کمک‌های اولیه اسب — چهار نعل
- ۱۲ نشانه که باید فوری دامپزشک اورژانس را خبر کنید — چهار نعل
- Table: Normal Rectal Temperature Ranges — Merck Veterinary Manual
- Table: Resting Heart Rates — Merck Veterinary Manual
- Table: Resting Respiratory Rates — Merck Veterinary Manual
- Temperature, Pulse and Respiration in a Horse (Craig Wood, University of Kentucky) — Extension Horses (Cooperative Extension)
- Measuring Temperature, Pulse, & Respiration (TPR): What’s Normal for My Horse? (FS1262) — Rutgers Equine Science Center
- How to Take Your Horse's Vital Signs — Penn State Extension
- Colic – What You Can Do — Penn Vet New Bolton Center, University of Pennsylvania