۱۲ نشانه که باید فوری دامپزشک اورژانس را خبر کنید
آیا می‌دانید چه زمانی باید برای اسب با دامپزشک تماس بگیرید؟
بعضی وقت‌ها علت نگرانی کاملاً روشن است؛ برای مثال لنگش شدید به‌گونه‌ای که اسب نتواند روی پا وزن بیندازد، یا نشانه‌های مشمشه. در چنین شرایطی می‌دانیم که باید فوراً با دامپزشک تماس بگیریم.
اما در برخی موقعیت‌ها، تشخیص فوریت به این روشنی نیست؛ به همین دلیل، در ادامه رایج‌ترین موارد اورژانسی اسب را مرور می‌کنیم و توضیح می‌دهیم چه زمانی باید با دامپزشک تماس گرفت.
چه زمانی باید برای اسب با دامپزشک تماس گرفت
در ادامه، دلایل تماس با دامپزشک برای اسب را با جزئیات بیشتری توضیح داده‌ایم، اما به‌طور خلاصه نشانه‌های زیر خبر از آن می‌دهند که زمان درخواست کمک فوری فرا رسیده است.
در موارد زیر فوراً با دامپزشک خود تماس بگیرید:
- لنگش ناگهانی و شدید یا بی‌میلی به حرکت
- افتادن و ناتوانی از بلند شدن
- مشکلات تنفسی
- واکنش آلرژیک؛ مانند تنفس سخت، ورم صورت یا پلک‌ها، یا کهیرهایی که به‌سرعت گسترش می‌یابند
- بالا رفتن دمای بدن؛ به‌ویژه اگر بیش از یک اسب در باشگاه سوارکاری درگیر شده باشد
- خونریزی شدید
- آسیب‌های چشمی، زمانی که چشم ملتهب و دردناک است یا اسب برای باز کردن کامل آن مشکل دارد
- زخم‌ها، به‌ویژه روی مفصل، زخم‌هایی که از آن‌ها مایع زرد و چسبناک خارج می‌شود، یا هر زخم عمیق، مخصوصاً اگر استخوان نمایان باشد
- گیر کردن غذا در مری که برطرف نمی‌شود
- مادیانی که در حال کره‌زایی است اما روند زایمان پیش نمی‌رود
- هرگونه احتمال مسمومیت، مانند میوپاتی آتیپیک یا خوردن بلوط
مدیریت تماس‌های عصرگاهی و آخر هفته
ثبت بودن نزد یک مرکز محلی دامپزشکی اسب این امکان را فراهم می‌کند که اگر در هر ساعت از شبانه‌روز وضعیت اورژانسی پیش آمد، بتوانید سریع با یک متخصص تماس بگیرید.
کالج سلطنتی جراحان دامپزشکی از مراکز دامپزشکی می‌خواهد خدمات اورژانسی اسب را به‌صورت شبانه‌روزی، ۲۴ ساعت در روز و هفت روز هفته ارائه کنند.
به‌طور سنتی، این خدمات از سوی تیم دامپزشکی خود مرکز و با برنامه کشیک خارج از ساعات اداری ارائه می‌شد تا موارد ارجاعی را ارزیابی و رسیدگی کنند.
امروزه، مراکز بیشتری با تیم‌های اختصاصی خارج از ساعات اداری همکاری می‌کنند که با دامپزشکان معمول روزانه در ارتباط هستند.
این شیوه باعث می‌شود متخصصانی که استراحت کافی داشته‌اند به محل اعزام شوند، به‌جای آن‌که همه ساعات کار بر دوش یک دامپزشک باشد.
همچنین بسیار مفید است که با دامپزشک محلی خود ارتباط داشته باشید تا در صورت نیاز بتوانید از او مشورت بگیرید، نه این‌که فقط هنگام بروز مشکل یک شماره تماس خارج از ساعات اداری در اختیار داشته باشید.
اگر دامپزشک همیشگی خودتان را داشته باشید که هم او را می‌شناسید و هم اسب‌های شما را می‌شناسد، مطرح‌کردن مستقیم نگرانی‌ها در ساعت‌های معقول آسان‌تر است.
مواردی که نیازمند تماس فوری با دامپزشک هستند
برای روشن‌تر شدن این‌که در چه شرایطی باید برای اسب‌تان با دامپزشک تماس بگیرید، بعضی از این وضعیت‌ها را با جزئیات بیشتری توضیح داده‌ایم.
لنگش ناگهانی و شدید و/یا بی‌میلی به حرکت
اگر اسبی ناگهان دچار لنگش شدید شود یا تمایلی به حرکت نداشته باشد، باید اجازه داد در همان‌جایی که هست بماند؛ مگر این‌که ماندن در آن وضعیت برای خود اسب یا فرد نگه‌دارنده‌اش ناایمن باشد.
سم‌های اسب را از نظر گرمای غیرعادی و وجود نبض دیجیتال بررسی کنید؛ به‌ویژه اگر یکی از سم‌ها به‌مراتب بیشتر درگیر باشد، این موضوع می‌تواند نشانه لامینیت یا آبسه باشد. همچنین به‌دنبال نشانه‌های زخم سوراخ‌شونده، مانند وجود میخ در سم، بگردید.
اگر بی‌میلی به حرکت همراه با گرفتگی عضلات اطراف ستون فقرات یا ناحیه عقب‌تنه، تعریق شدید و ادرار تیره باشد، می‌تواند از نشانه‌های گرفتگی عضلانی ناشی از فعالیت شدید باشد.
فروریختن و زمین‌گیر شدن
فروریختن اسب در هر شرایطی باید به تماس با دامپزشک منجر شود. اسب‌ها به دلایل مختلفی فرومی‌ریزند؛ از تشنج یا نارکولپسی گرفته تا گرمازدگی، بیماری قلبی، یا بیماری و آسیب‌های اسکلتی‌ـ‌عضلانی. اگر تنفس سخت یا کاهش‌یافته است، ABC یعنی راه هوایی، تنفس و گردش خون را بررسی کنید.
بسیاری از اسب‌ها تا زمان رسیدن دامپزشک دوباره سر پا می‌ایستند، اما اسبی که قادر به بلند شدن نیست و به اصطلاح در جایی گیر نکرده است، احتمالاً با مشکل مهمی روبه‌روست. هرچه مدت بیشتری اسب به حالت خوابیده باقی بماند، احتمال این‌که دوباره روی پا بایستد کمتر می‌شود. اگر تقلا یا درد غیرقابل‌کنترل وجود دارد، این یک وضعیت اورژانسی است و به رسیدگی فوری نیاز دارد.
خونریزی
دیدن خونریزی از بینی یا زخم اسب ناراحت‌کننده است، اما ممکن است به آن شدتی که در نگاه اول به‌نظر می‌رسد فاجعه‌بار نباشد.
با این حال، خونریزی شدید و مداوم دلیلی برای تماس با دامپزشک است.
زخم‌ها
زخم‌هایی که از آن‌ها مایع زرد، شفاف و چسبناک خارج می‌شود، یا زخم‌هایی که روی مفصل یا بافت نرم مانند ناحیه بادکردگی غلاف زردپی قرار دارند، نیازمند رسیدگی سریع دامپزشکی هستند. این مایع زرد از داخل مفصل منشأ می‌گیرد و اگر مفصل یا غلاف زردپی عفونی شود، اسب به درمان اورژانسی نیاز خواهد داشت. اگر استخوان یا بافت زردپی در زخم دیده می‌شود، فوراً با دامپزشک تماس بگیرید.
اگر احتمال می‌دهید استخوان درگیر شده باشد، چه به این دلیل که نمایان است و چه به این دلیل که فرم طبیعی اندام غیرعادی به‌نظر می‌رسد، رسیدگی فوری دامپزشکی ضروری است.
زخم‌های بزرگ و عمیق که خونریزی زیادی دارند، ممکن است ظاهری بسیار نگران‌کننده داشته باشند، اما زخم‌های کوچک سوراخ‌شکل گاهی دردسرسازتر هستند.
هنگام فرستادن عکس، همیشه محل زخم را مشخص کنید؛ فقط یک نمای نزدیک نفرستید. احتمال زیادی دارد دامپزشک پیش از تجویز درمان، نیاز به معاینه زخم داشته باشد. اگر می‌دانید واکسیناسیون کزاز اسب به‌روز نیست یا موعد آن گذشته است، با دامپزشک تماس بگیرید.
کولیک
فرقی نمی‌کند حمله کولیک تا چه اندازه خفیف به نظر برسد؛ اگر ادامه پیدا کرد، چه روز باشد چه شب، همیشه عاقلانه است که با دامپزشک خود مشورت کنید، زیرا حال اسب مبتلا به کولیک می‌تواند خیلی سریع رو به وخامت بگذارد. ممکن است دامپزشک علائم حیاتی اسب شما را بپرسد؛ از جمله ضربان قلب، دما و تعداد تنفس؛ و پیش از تصمیم‌گیری درباره مراجعه حضوری، تلفنی راهنمایی‌هایی ارائه کند.
اگر به کولیک مشکوک هستید، با دامپزشک تماس بگیرید. نشانه‌ها شامل این موارد است:
- عرق کردن
- چنگ زدن با سم به زمین و نگاه کردن به شکم یا پهلو
- افزایش دما، ضربان قلب و/یا تعداد تنفس
- غذا نخوردن
- تغییر در مدفوع یا کاهش آن
- بی‌حالی
گرفتگی مری
نشانه‌های گرفتگی مری شامل عرق کردن، درد، سرفه، تلاش برای بالا آوردن و ترشح بیش از حد بزاق همراه با خروج غذا از بینی است. این وضعیت می‌تواند جدی باشد، اما در بسیاری از موارد از آنچه به نظر می‌رسد بدتر نیست. اگر ادامه پیدا کند، ممکن است در اثر ورود غذا به ریه‌ها به ذات‌الریه منجر شود.
اگر اسب شما دچار گرفتگی مری شد، ضروری است که تمام خوراک و آب را از او دور کنید و شرایطی فراهم کنید که راحت بماند. بیشتر موارد گرفتگی مری خیلی زود خودبه‌خود برطرف می‌شوند، اما توصیه استاندارد این است که اگر این وضعیت ظرف ۲۰ دقیقه برطرف نشد، باید بی‌درنگ دامپزشک را خبر کرد.
مادیان‌های آبستن
مادیان‌ها هنگام زایمان انقباض‌های شدید شکمی دارند. وقتی مادیان دراز می‌کشد و زور زدن را شروع می‌کند، کره‌اسب باید به‌سرعت خارج شود. امروزه زایمان مادیان‌ها معمولا به افراد بی‌تجربه سپرده نمی‌شود و بهترین روش این است که پرورش‌دهندگانی که آموزش ندیده‌اند، مادیان‌های آبستن را به باشگاه‌های سوارکاری حرفه‌ای بسپارند.
بیشتر زایمان‌ها بدون مشکل پیش می‌روند، اما هر تأخیری در زایمان معمولا به این معناست که مشکلی در روند خروج کره‌اسب وجود دارد؛ ممکن است کره‌اسب با وضعیت غیرطبیعی قرار گرفته باشد یا آن‌قدر بزرگ باشد که به شکل معمول خارج نشود.
توصیه استاندارد این است که اگر مادیان بیش از ۲۰ دقیقه زور بزند، باید دامپزشک را خبر کرد، هرچند زمان دقیق شروع این ۲۰ دقیقه به‌روشنی مشخص نشده است. در هر صورت، مادیانی که در حال زایمان است باید از نخستین نشانه‌های درد زایمان، به‌طور مداوم از سوی یک پرورش‌دهنده باتجربه زیر نظر باشد.
مسمومیت
شناخته‌شده‌ترین نوع مسمومیت در بریتانیا، خوردن راگوورت در یک بازه زمانی طولانی است، اما گیاهان دیگری هم وجود دارند که در صورت مصرف می‌توانند باعث بیماری و حتی مرگ شوند.
از دیگر گیاهان سمی رایج برای اسب‌ها و عوارض مرتبط با آن‌ها می‌توان به این موارد اشاره کرد:
- بلوط؛ حاوی تانن است که می‌تواند سمومی ایجاد کند که به دستگاه گوارش آسیب می‌زنند
- دانه‌ها و نهال‌های چنار؛ دانه‌های «شبیه هلیکوپتر» که می‌توانند موجب میوپاتی آتیپیک شوند؛ عارضه‌ای که نرخ مرگ‌ومیر آن ۷۰٪ است
- سرخدار؛ همه بخش‌های این گیاه برای اسب‌ها سمی است. آلکالوئیدهای سمی و سریع‌الاثر این گیاه باعث ایست قلبی می‌شوند.
چگونه برای وضعیت اضطراری آماده باشیم
بهترین راه برای آمادگی در شرایط اضطراری این است که نزد یک دامپزشک محلی پرونده داشته باشید و اطلاعات تماس او را به‌گونه‌ای در تلفن همراه خود ذخیره کنید که به‌راحتی در دسترس باشد. اطمینان حاصل کنید که مدیر باشگاه سوارکاری شما دامپزشکتان و اطلاعات تماس او را می‌شناسد و هر کسی که مسئول اسب شماست می‌داند با چه کسی و چگونه باید تماس بگیرد.
در دسترس بودن همه اقلام ضروری جعبه کمک‌های اولیه اسب باعث می‌شود در صورت لزوم، پیش از رسیدن دامپزشک بتوانید کمک‌های اولیه را به‌طور مؤثر انجام دهید. بسیاری از دامپزشکان دماسنج دیجیتال را در صدر فهرست وسایل کمک‌های اولیه مالکان قرار می‌دهند؛ ترجیحاً دستگاهی سریع که در ۱۰ ثانیه دما را نشان دهد.
داشتن یک باکس خالی اضافه در اصطبل نیز برای اسب‌هایی که باکس اختصاصی ندارند، مطلوب است.
مدیریت پیشگیرانه
بهترین راه برای جلوگیری از بروز وضعیت اضطراری دامپزشکی این است که اسب خود را به‌گونه‌ای مدیریت کنید که احتمال بیماری یا آسیب‌دیدگی به حداقل برسد.
برای به حداقل رساندن اختلالات گوارشی، تغییرات جیره غذایی و برنامه روزمره را به‌تدریج انجام دهید؛ مشکلی که خود می‌تواند به کولیک منجر شود. همچنین، برای کنترل مشکلات ناشی از کرم‌های انگلی، شمارش منظم تخم انگل در مدفوع را انجام دهید.
محوطه چرا یا پادوک اسب‌ها باید با فنس برقی، حصار چوبی، یا ترکیبی از هر دو به‌طور مناسب حصارکشی شود. اسب‌ها ممکن است با سیم خاردار آسیب ببینند یا پایشان در فنس‌های نگهداری دام گیر کند. همچنین باید مرتع آن‌ها به‌طور منظم از نظر وجود گیاهان سمی بررسی شود و گیاهان خطرناک حذف شوند.
واکسیناسیون به‌روز کزاز در صورت بروز آسیب‌دیدگی، از اسب شما در برابر این بیماری محافظت می‌کند؛ اسبی که واکسینه نشده باشد، حتی در صورت ایجاد زخمی جزئی نیز ممکن است در معرض خطر کزاز قرار بگیرد.
حفظ نمره وضعیت بدنی سالم به کاهش خطر لامینایتس در اسب شما کمک می‌کند.
اسب‌ها و پونی‌های چاق باید با دقت به چرا برده شوند و برای کاهش دریافت قند، اقدام‌هایی مانند خیساندن یونجه انجام شود.
بسیاری از دامپزشکان توصیه می‌کنند دمای بدن اسب خود را به‌طور منظم اندازه‌گیری و ثبت کنید تا با محدوده طبیعی دمای او آشنا شوید و افزایش دما را به‌سادگی تشخیص دهید.
اگر بیش از یک اسب در همان باشگاه سوارکاری دمای بالا داشته باشد، باید با دامپزشک تماس بگیرید.
چه مواردی اورژانسی نیستند؟
- اشک‌ریزش چشم
- مقدار کمی ترشح سفیدرنگ یا آبکی از بینی
- لکه‌های کوچک خون در بینی پس از ورزش
- بزرگ‌شدن غدد زیر فک ناشی از علف‌خوری (برای رد کردن عفونت، دمای بدن اسب را بررسی کنید)
- ورم پاها پس از مدتی ماندن در اصطبل