۷ نشانه مهم که باید فوراً به دامپزشک زنگ بزنید
چه زمانی باید با دامپزشک تماس بگیرید؟ و چه وقت می‌توانید مشکلات سلامتی‌ای را که ممکن است برای اسب‌تان پیش بیاید، خودتان مدیریت کنید؟
پس از آن‌که کوین کین (Kevin Keane)، دامپزشک، و استف سیمپسون، مهتر ارشد باسابقه بوید مارتین، در نشستی برای هم‌فکری درباره برنامه‌ریزی ارائه‌شان در کمپ ویندورا ۲۰۲۶ بوید و سیلوا مارتین دیدار کردند، به این جمع‌بندی رسیدند که این موضوع می‌تواند از چند جنبه برای شرکت‌کنندگان در کمپ سودمند باشد.
کین، بنیان‌گذار اسپورتس مدیسین اسوشیتس آو چستر کانتی در پنسیلوانیا و دامپزشک پیشین چندین تیم المپیکی ورزش سوارکاری، در سخنرانی خود در روز پایانی کمپ به حاضران گفت: «قرار نیست کسی را در ۴۵ دقیقه دامپزشک کنیم. ما می‌خواهیم دستورالعمل‌هایی ارائه کنیم تا به شما کمک شود بفهمید چه زمانی باید با دامپزشک‌تان تماس بگیرید، چون در بسیاری از موقعیت‌ها درباره اسب‌ها، زمان نقش حیاتی دارد.» او افزود: «هدف من این است که شما را به مالک آگاه‌تری برای اسب‌تان تبدیل کنم، تا بتوانید تشخیص دهید چه زمانی واقعاً لازم است با دامپزشک تماس بگیرید و چه اطلاعاتی باید در اختیار او بگذارید.»
در اینجا، هفت دلیل اصلی از نگاه کین برای تماس با دامپزشک را مرور می‌کنیم و همچنین اقداماتی را که می‌توانید تا زمان رسیدن دامپزشک برای رقم خوردن بهترین نتیجه برای اسب‌تان انجام دهید، توضیح می‌دهیم.
۱. مشکلات چشمی
کین در درمانگاه خود هر نوع آسیب یا مشکل چشمی را یک وضعیت اورژانسی تلقی می‌کند، زیرا شرایط مربوط به چشم می‌تواند با سرعت زیادی وخیم شود. او گفت: «ممکن است موضوع جدی نباشد، اما تا وقتی خودم اسب را معاینه نکنم، نمی‌توانم تأیید کنم که آسیبی به چشم وارد نشده است.»
برای مثال، اگر زنبور سرخ نزدیک لبه چشم اسب‌تان او را نیش بزند، ممکن است ناحیه متورم و برجسته به نظر برسد، بی‌آن‌که خود چشم درگیر شده باشد.
نشانه‌های درد چشم در اسب شامل نیمه‌باز نگه داشتن چشم، تورم، اشک‌ریزش، ترشح، یا کاملاً بسته نگه داشتن یک چشم است. کین اشاره کرد: «اگر هنگام نگاه کردن به چشم اسب با چراغ‌قوه، تغییر رنگ آبی یا خاکستری ببینم، یا در اتاقک قدامی چشم خون وجود داشته باشد، این نشانه یک وضعیت جدی است.»
یکی از شایع‌ترین آسیب‌های چشمی در اسب‌ها، زخم قرنیه است. کین می‌گوید دامپزشکان برای تشخیص این وضعیت، رنگ فلورسئین را داخل چشم اسب می‌ریزند؛ این ماده به بافت قرنیه می‌چسبد و هرگونه زخم را زیر نور آبی آشکار می‌کند.
خراش‌های قرنیه معمولاً با قطره‌ها یا پمادهای ضدمیکروبی قابل درمان هستند، اما کین می‌گوید در صورت درمان نشدن و در برخی شرایط، اوضاع می‌تواند به‌شدت بدتر شود. او توضیح داد: «در بخش‌هایی از جنوب فلوریدا که قارچ‌های قوی وجود دارند، اسب‌ها ممکن است خیلی سریع به عفونت قارچی یا باکتریایی چشم مبتلا شوند؛ مشکلی که درمان آن بسیار دشوارتر است و معمولاً به نتایج ضعیف‌تری منجر می‌شود.»
۲. خونریزی کنترل‌نشده
کین گفت این احتمالاً یکی از ترسناک‌ترین موقعیت‌ها برای مالکان اسب است و همیشه نیازمند تماس اورژانسی با دامپزشک است.
او گفت: «در میدان شکار سوارکاری دیده‌ام که اسب‌ها بعد از بریدگی، به‌شدت خونریزی کرده‌اند. بدن اسب حدود ۴۰ لیتر خون دارد و وقتی حتی ۳ لیتر خون می‌بینید، ظاهرش طوری است که انگار می‌تواند یک میدان را پر کند. برای متوقف کردن خونریزی شدید، وقتی دامپزشک در میدان حضور ندارد، بسته به محل آسیب باید روی زخم فشار وارد کنید یا از تورنیکه استفاده کنید. کراوات استاک در اصل برای میدان شکار طراحی شد تا در مواقع اضطراری بتواند نقش تورنیکه را ایفا کند.»
اگر اسب شما دچار حادثه‌ای شود که یکی از شریان‌های فمورال را درگیر کند ــ شریان‌هایی که از کشاله ران در امتداد بخش داخلی ران تا سمت مفصل زانو امتداد دارند ــ کین تأکید می‌کند که هیچ فرصتی برای درنگ وجود ندارد. او توضیح داد: «واقعاً حتی یک لحظه هم نباید تلف کرد تا اسب از خونریزی از پا بیفتد، چون شریان فمورال بسیار بزرگ است، به‌ویژه هرچه به کشاله ران نزدیک‌تر می‌شود.»
در چنین مواردی، کین زخم را با گاز استریل به‌طور فشرده پر می‌کند و سپس با باند کشی مخصوص دامپزشکی، به‌عنوان تورنیکه، پا را تا حد ممکن محکم می‌بندد.
او گفت: «در حدود ۴۵ سالی که این کار را انجام داده‌ام، به این نتیجه رسیده‌ام که این روش برای متوقف کردن خونریزی کنترل‌نشده فوق‌العاده مؤثر است. البته نباید تورنیکه را برای مدت طولانی روی پا نگه داشت، چون جریان خون اندام را مختل می‌کند، اما به‌قدری اسب را پایدار نگه می‌دارد که بتوانید او را برای دریافت مراقبت دامپزشکی منتقل کنید.»
۳. پارگی‌ها و بریدگی‌ها
کین گفت وقتی صحبت از پارگی و بریدگی می‌شود، برخی آسیب‌ها جدی هستند و برخی نه. از نظر او، اگر شدت پارگی به‌حدی باشد که به بخیه نیاز داشته باشد ــ یعنی لبه‌های پوست از هم باز شده باشند ــ باید با دامپزشک تماس گرفت.
کین گفت: «به تجربه دیده‌ام که مردم شدت این نوع آسیب‌ها را یا بیش از حد بزرگ جلوه می‌دهند یا کمتر از واقعیت برآورد می‌کنند. یک بار کسی آخر شب با من تماس گرفت و گفت اسبش به بخیه نیاز دارد. وقتی رسیدم، با یک پارگی عظیم روبه‌رو شدم که نیمی از پوست از بین رفته بود و احتمالاً حدود ۴۰۰ بخیه لازم داشت. اما قاعده کلی این است که اگر لبه‌های پوست از هم جدا شده باشند، باید با دامپزشک تماس بگیرید تا آن‌ها را دوباره به هم برساند.»
۴. کولیک
بیشتر مالکان اسب در مقطعی با کولیک روبه‌رو می‌شوند. اما کین گفت مهم است به یاد داشته باشیم که کولیک، که از نظر فنی به درد عمومی ناحیه شکم گفته می‌شود، گاهی اصلاً ربطی به دستگاه گوارش اسب ندارد. کبد، کلیه‌ها و رحم همگی در حفره شکمی قرار دارند.
اسب‌هایی که دچار کولیک می‌شوند ممکن است نشانه‌هایی مانند چنگ زدن به زمین با سم، گاز گرفتن پهلوها، جمع کردن لب بالا، بی‌قراری یا مکرر بلند شدن و دوباره خوابیدن را نشان دهند و بعضی انواع کولیک نسبت به انواع دیگر درد شدیدتری ایجاد می‌کنند.
کین توضیح داد که علت بروز کولیک در اسب‌ها چندعاملی است. او گفت: «دستگاه گوارش اسب‌ها بسیار ابتدایی است و در واقع طی بیش از ۳۰۰۰ سال تغییر چندانی نکرده، اما شیوه‌ای که ما به آن‌ها خوراک می‌دهیم به‌طور قابل‌توجهی تغییر کرده است. اسب‌های ما برای چرا کردن مداوم طراحی شده‌اند، اما ما معمولاً آن‌ها را مثل سگ‌ها و گربه‌هایمان تغذیه می‌کنیم؛ یک وعده صبح و یک وعده بعدازظهر یا عصر.»
کین گفت یکی از بهترین کارهایی که در مدیریت روزمره می‌توان انجام داد این است که تا حد ممکن آن محیط طبیعی و ایده‌آل را برای اسب شبیه‌سازی کنید. او خاطرنشان کرد: «این می‌تواند شامل پایین نگه داشتن میزان خوراک‌های کنسانتره غله‌ای یا دادن یونجه در توری کندخور با سوراخ‌های ریز باشد تا وضعیت چرا تقلید شود و تولید بزاق افزایش پیدا کند. این کار می‌تواند به پیشگیری از زخم معده و دیگر مشکلات گوارشی کمک کند.»
کین کولیک را یک وضعیت اورژانسی می‌داند، زیرا باید شدت مشکل اسب را تشخیص دهد تا درمان مناسب را مشخص کند. در موارد خفیف کولیک، او ممکن است بتواند اسب را با یک داروی ضدالتهاب مانند بانامین® درمان کند یا با استفاده از لوله نازوگاستریک از راه بینی اسب، فشار را کاهش دهد یا مایعات یا دارو را به معده برساند. اما موارد شدیدتر کولیک ممکن است به مداخله جراحی نیاز داشته باشند.
۵. گیر کردن خوراک در مری
کین توضیح داد خوراک‌هایی که میزان ماده خشک آن‌ها بسیار بالاست، گاهی می‌توانند باعث مشکلی شوند که در اسب‌ها به آن «گیر کردن خوراک در مری» گفته می‌شود. این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که توده‌ای از غله آن‌قدر خشک باشد که مری اسب نتواند آن را به معده هدایت کند.
او گفت: «این وضعیت می‌تواند برای اسب‌ها بسیار ناراحت‌کننده باشد و معمولاً باعث سرفه آن‌ها می‌شود. ما این را یک وضعیت اورژانسی تلقی می‌کنیم، چون اسب‌ها معمولاً نمی‌توانند این توده خوراک را خودشان عبور دهند.» یکی از نشانه‌های گیر کردن خوراک در مری این است که خوراک از سوراخ‌های بینی خارج شود؛ چون اسب‌ها از بینی تنفس می‌کنند، خوراک هرگز نباید در حفره بینی وجود داشته باشد.
او گفت: «می‌توان از لوله نازوگاستریک برای شست‌وشو و کمک به خارج کردن آن استفاده کرد، اما قطر مری اسب نسبتاً کم است و به همین دلیل این لوله اغلب فقط به بالای توده خوراک می‌رسد. این یعنی ممکن است صدها بار شست‌وشو لازم باشد تا آن‌قدر مرطوب شود که از جای خود حرکت کند و به معده برسد.»
مرطوب کردن خوراک اسب با حدود نیم کوارت آب می‌تواند تا حد زیادی به کاهش بروز این مشکل کمک کند.
۶. لنگش
در مورد لنگش، گاهی تشخیص این‌که چه زمانی باید با دامپزشک تماس بگیرید دشوارتر است. کین گفت: «برایم پیش آمده که کسی با نگرانی شدید تماس گرفته چون اسبش اصلاً روی پا وزن نمی‌گذاشته است. اما وقتی به محل رسیده‌ام و اسب را روی لونژ برده‌ام، مشکلی نداشته و احتمالاً فقط بد قدم برداشته و به عصبش فشار آمده بوده است. این وضعیت تا حدی شبیه محکم به جایی خوردن انگشت پاست؛ اول خیلی درد دارد و معمولاً آدم چیزی می‌گوید که نباید بگوید، اما بعد خوب می‌شود.»
لنگش شدت‌های بسیار متفاوتی دارد. در ایالات متحده، دامپزشکان از مقیاس لنگش انجمن آمریکایی دامپزشکان اسب استفاده می‌کنند که لنگش را در مقیاسی از ۱ تا ۵ درجه‌بندی می‌کند. کین توضیح می‌دهد که درجه ۵، یعنی شدیدترین حالت، زمانی است که اسب اصلاً روی اندام وزن نمی‌گذارد.
او درجه ۴ را با آبسه سم مقایسه می‌کند؛ حالتی که برای اسب، تحمل وزن روی یک پا به‌وضوح بسیار دردناک است. درجه ۳ لنگشی است که در یورتمه کاملاً قابل مشاهده است، درجه ۲ در یورتمه مداوم اما خفیف است و درجه ۱ در یورتمه ناپیوسته و ظریف است.
کین گفت: «مهم است که سوارکاران و دامپزشکان با نگاهی دقیق و نقادانه به لنگش نگاه کنند. رویکردی که ما در طب ورزشی دنبال می‌کنیم، بهبود مشکلات عملکردی است، بنابراین باید تصویر کلی را ببینیم. فرض کنید اسبی شاید نیم‌درجه لنگ باشد، اما بعد از مانع‌ها ترجیح می‌دهد روی یک لید فرود بیاید نه دیگری. این به ما اطلاعات بیشتری می‌دهد، بنابراین مهم است که تمام اعضای تیم مراقبت از اسب شما به چنین جزئیاتی توجه داشته باشند.»
کین لنگش را زمانی وضعیت اورژانسی تعریف می‌کند که آن‌قدر شدید باشد که توانایی اسب برای حرکت راحت در قدم را مختل کند.
او گفت: «به‌تازگی یک مادیان مولد را درمان کردیم که در هر دو سم جلویی دچار آبسه شدید بود و نمی‌توانستیم حتی وادارش کنیم یک قدم بردارد. هوا هم گرم و شرجی بود و او از آبشخور فاصله زیادی داشت، برای همین نگران بودیم که آب بدنش کاهش پیدا کند. در نهایت، برای بی‌حس کردن زانوهایش از بلوک عصبی تشخیصی استفاده کردیم تا بتواند به اندازه کافی حرکت کند، سوار تریلر شود و برای درمان به کلینیک منتقل شود.»
هرچند در این مورد روشن بود که صاحب مادیان باید با دامپزشک تماس بگیرد، اما برخی آبسه‌ها می‌توانند خفیف‌تر باشند و با نمک اپسوم یا ضماد درمان شوند. اگر شک دارید که اسب‌تان آبسه دارد و نبض دیجیتال آن قوی است، کین توصیه می‌کند با دامپزشک تماس بگیرید.
او گفت: «وقتی اسب نبض دیجیتال دارد، معمولا نشان‌دهنده عفونت یا التهاب شدید است و آبسه‌های سم تقریبا همیشه با نبض دیجیتال همراه هستند. اگر اسب‌تان تمایلی به راه رفتن ندارد و نبض دیجیتال هم دارد، توصیه می‌کنم با دامپزشک‌تان تماس بگیرید.» او افزود: «بخشی از سوگند ما به‌عنوان دامپزشک این است که درد و رنج حیوانات را کاهش دهیم و من هم بر همین مبنا عمل می‌کنم. اگر اسبی در رنج باشد، ما می‌خواهیم به او کمک کنیم.»
۷. مشکلات عصبی
کین هر تغییری در وضعیت عصبی اسب را یک مورد اورژانسی می‌داند. دلیلش این است که علائم عصبی می‌تواند نشانه چندین عارضه مختلف باشد. برای مثال، ویروس هرپس اسبی (EHV) می‌تواند با علائم عصبی بروز کند.
او اشاره کرد: «ویروس هرپس اسبی به‌شدت واگیردار است و می‌تواند قرنطینه را ضروری کند و مسابقات را به تعطیلی بکشاند. EPM هم از موارد نگران‌کننده است. اسب‌هایی داشته‌ایم که ساعت ۵ عصر هنگام خوراک‌دهی کاملا طبیعی بوده‌اند، اما صبح روز بعد می‌بینیم به دیوار باکس تکیه داده‌اند یا در ایستادن مشکل دارند.»
اسب‌هایی که دچار مشکل شدید عصبی هستند، خطر آسیب‌دیدگی را برای کارکنان اصطبل که ممکن است با آن‌ها کار کنند و همچنین برای دیگر اسب‌ها افزایش می‌دهند. کین گفت: «اگر اسب‌های دیگر آن‌ها را دنبال کنند، خودشان هم بیشتر در معرض آسیب هستند، یا ممکن است نتوانند به خوراک یا آب برسند.»
علائم حیاتی: دانستن وضعیت طبیعی اسب‌تان
وقتی می‌خواهید تشخیص دهید که آیا لازم است با دامپزشک تماس بگیرید یا نه، مفید است که بدانید چطور علائم حیاتی اسب‌تان را اندازه بگیرید و تصوری از وضعیت طبیعی او داشته باشید.
علائم حیاتی، عملکردهای پایه بدن اسب را می‌سنجد؛ از جمله دما، نبض و تنفس، و همچنین شاخص‌های دیگری مانند غشاهای مخاطی، زمان پرشدن مجدد مویرگی و صداهای روده. همه این‌ها می‌توانند سرنخ‌هایی درباره وضعیت کلی سلامت اسب‌تان به دست بدهند.
علائم حیاتی طبیعی برای یک اسب بالغ در حال استراحت به شرح زیر است:
دما: ۹۹ تا ۱۰۱٫۵ درجه فارنهایت (۳۷٫۲ تا ۳۸٫۳ درجه سانتی‌گراد). کین توضیح می‌دهد که دمای بدن اسب بر اساس میزان فعالیت تغییر می‌کند، اما دمای محیط تاثیر زیادی بر دمای بدن آن‌ها ندارد. او گفت: «دلیلش این است که اسب‌ها هم مانند انسان‌ها طوری طراحی شده‌اند که برای خنک‌کردن بدن‌شان عرق کنند.»
کین توصیه می‌کند یک دماسنج شیشه‌ای جیوه‌ای در جعبه کمک‌های اولیه اسب‌تان نگه دارید؛ توصیه‌ای که بعد از تمام‌شدن باتری چند دماسنج دیجیتال او هنگام کار مطرح شده است. او گفت: «پیش از استفاده، حتما دماسنج جیوه‌ای را با قدرت خوب تکان دهید و سه دقیقه صبر کنید تا عدد دقیق به دست بیاید.»
در بیشتر موارد، اگر دمای بدن اسب بین ۱۰۱ تا ۱۰۲ درجه فارنهایت باشد، می‌توان بدون نیاز به ویزیت دامپزشک آن را تحت نظر گرفت؛ اما اگر تب ادامه پیدا کند یا دمای اسب به ۱۰۳ درجه فارنهایت یا بالاتر برسد، باید با دامپزشک تماس بگیرید.
نبض: ۲۸ تا ۴۰ ضربه در دقیقه. برای گرفتن نبض اسب، می‌توانید با استفاده از گوشی پزشکی به صدای قلب او در سمت چپ بدن، درست پشت آرنج و در ناحیه تنگ گوش دهید. برای تعیین تعداد ضربان در دقیقه، ضربان‌های قلب را به مدت ۲۰ ثانیه بشمارید و سپس آن را در سه ضرب کنید.
کین به شرکت‌کنندگان در اردو یادآوری کرد که با افزایش درد، نبض اسب هم بالا می‌رود و این موضوع در موارد کولیک می‌تواند اهمیت زیادی داشته باشد.
او گفت: «اگر ضربان قلب اسب حدود ۴۴ باشد، معمولاً نشان‌دهنده درد شدید شکمی یا درد سیستمیک نیست. از سوی دیگر، اسب‌هایی که ضایعات روده باریک دارند ممکن است ضربان قلبی در حدود ۷۰ تا ۹۰ داشته باشند و در صورت پیچ‌خوردگی روده باریک، این عدد حتی ممکن است به ۱۱۰ برسد. بنابراین این‌ها نکاتی مفید هستند که هنگام تصمیم‌گیری برای تماس با دامپزشک باید در ذهن داشته باشید.»
اگر گوشی پزشکی در اختیار ندارید، می‌توانید نبض را از شریان زبانی بگیرید؛ ساختاری طناب‌مانند که از بخش زیرین فک، در محل تلاقی گونه و استخوان فک، عبور می‌کند. کین گفت: «با انگشت اشاره یا انگشت میانی روی شریان فشار وارد کنید، سپس ۲۰ ثانیه بشمارید و در سه ضرب کنید. البته باید دقت کنید. این شریان تحرک زیادی دارد و به‌محض این‌که اسب حرکت کند، مدام جابه‌جا می‌شود؛ موضوعی که می‌تواند گرفتن عدد دقیق را دشوارتر کند.»
نبض دیجیتال: نبض دیجیتال اسب ــ یعنی ضربانی که از پشت پسترن قابل لمس است ــ بازتاب‌دهنده ضربان قلب اسب نیست و لزوماً هم نشانه مشکلات سیستمیک به شمار نمی‌رود. اسب‌ها نباید نبض دیجیتال داشته باشند، مگر این‌که التهاب یا عفونتی وجود داشته باشد.
برای بررسی وجود نبض دیجیتال، دست خود را نزدیک وسط پسترن قرار دهید تا شریان را پیدا کنید. کین می‌گوید اگر پس از ۸ تا ۹ ثانیه نگه داشتن انگشتان‌تان در آن محل، هیچ ضربانی حس نکردید، این نشانه خوبی است.
تنفس: ۱۰ تا ۲۴ تنفس در دقیقه. برای اندازه‌گیری تعداد تنفس اسب، می‌توانید حرکت داخل و خارج شدن پهلو را تماشا کنید، به باز و بسته شدن سوراخ‌های بینی با هر دم و بازدم دقت کنید، یا با گذاشتن گوشی پزشکی روی پهلو به صدای تنفس گوش دهید. تعداد تنفس‌ها را به مدت ۲۰ ثانیه بشمارید و آن عدد را در سه ضرب کنید تا تعداد تنفس در دقیقه به دست آید.
افزایش تعداد تنفس می‌تواند نشانه مشکلات تنفسی، از جمله آسم اسبی، باشد.
غشاهای مخاطی: رنگ صورتیِ سالم. لثه‌های سفیدِ پریده یا متمایل به خاکستری می‌توانند نشانه بیماری باشند، در حالی که لثه‌های قرمزِ روشن ممکن است علامت کم‌آبی، عفونت یا ورود سم به بدن باشند.
زمان بازگشت مویرگی: ۲ ثانیه یا کمتر. برای بررسی زمان بازگشت مویرگی اسب، لب بالایی او را بالا بکشید و شست خود را به‌آرامی روی لثه، درست بالای یکی از دندان‌ها، فشار دهید. سپس شست را بردارید و بشمارید چند ثانیه طول می‌کشد تا رنگ لثه به حالت اولیه بازگردد. اگر رنگ به‌سرعت به لثه برنگردد، ممکن است گردش خون اسب تحت تأثیر یک مشکل جسمانی قرار گرفته باشد.
صداهای روده: صداهای قل‌قل و غرغرِ شبیه به حرکت گاز. می‌توانید با قرار دادن گوش یا گوشی پزشکی روی دو طرف شکم اسب ــ هم در بخش‌های بالایی و هم پایینی ــ صداهای روده او را بررسی کنید. می‌توانید با قرار دادن گوش یا گوشی پزشکی روی دو طرف شکم اسب ــ هم در بخش‌های بالایی و هم پایینی ــ صداهای روده او را بررسی کنید. دستگاه گوارش یک اسب سالم به‌طور معمول صداهای هضمی منظم تولید می‌کند، اما سکوت طولانی‌مدت می‌تواند نشانه ناهنجاری یا کولیک باشد.
- اینجا می‌توانید اطلاعات بیشتری درباره چگونگی گرفتن دقیق علائم حیاتی اسب به‌دست آورید.
- برای اطلاعات بیشتر درباره کمپ ویندورا، اینجا را ببینید.