دانستنی‌های اسب؛ پاسخ کوتاه به پرسش‌های پرتکرار

به‌روزرسانی: ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ — نوشته‌ی تحریریه‌ی چهار نعل بر پایه‌ی منابع زیر؛ برای بیماری و درمان با دامپزشک مشورت کنید

اسب چند سال عمر میکند؟

اسب اهلی با مراقبت خوب معمولاً ۲۵ تا ۳۰ سال عمر می‌کند و بسیاری از اسب‌ها و پونی‌ها از ۳۰ سالگی هم می‌گذرند ^[1]. پونی‌ها و اسب‌های کوچک‌جثه به‌طور میانگین کمی بیشتر از اسب‌های بزرگ و سنگین عمر می‌کنند. مشهورترین رکورد ثبت‌شده از آن اسبی به نام «اولد بیلی» در انگلستان است که گفته می‌شود ۶۲ سال زندگی کرد ^[1].

طول عمر اسب بیش از هر چیز به سه عامل بستگی دارد: دندان (اسب پیری که نتواند علوفه را بجود، لاغر می‌شود)، سم و مفاصل، و پیشگیری شامل واکسن، برنامه‌ی انگل و تغذیه‌ی درست. پیشرفت دامپزشکی در دهه‌های اخیر سن اسب‌های سالمند را بالا برده است ^[3][4].

فرمول ساده‌ای مثل «هر سال اسب برابر چند سال انسان» پایه‌ی علمی دقیقی ندارد؛ بهتر است به نشانه‌های پیری خود اسب، مثل کاهش وزن، کندی جویدن و سفتی مفاصل، توجه کنید.

اسب چند ماه باردار است؟

دوره‌ی آبستنی مادیان به‌طور میانگین حدود ۳۴۰ روز، یعنی کمی بیشتر از ۱۱ ماه است. دامنه‌ی طبیعی پهن است و زایمان بین حدود ۳۲۰ تا ۳۷۰ روز پس از جفت‌گیری هم طبیعی به حساب می‌آید ^[2][5]. کره‌اسب‌های نر معمولاً چند روز دیرتر از ماده‌ها به دنیا می‌آیند.

• مادیان معمولاً یک کره به دنیا می‌آورد. دوقلویی در اسب نادر و پرخطر است و دامپزشک معمولاً آبستنی دوقلو را در هفته‌های اول با سونوگرافی تشخیص می‌دهد و مدیریت می‌کند ^[5].
• مادیان‌ها فصلی‌اند و در روزهای بلند بهار و تابستان فحل می‌شوند؛ برای همین بیشتر کره‌ها در بهار به دنیا می‌آیند.
• بیشتر زایمان‌ها شب و سریع است. زایمانی که پس از پاره شدن کیسه‌ی آب پیش نرود، اورژانس است.
• کره‌ی سالم معمولاً ظرف حدود یک ساعت می‌ایستد و ظرف دو ساعت شیر می‌خورد؛ آغوز (شیر اول) برای ایمنی کره حیاتی است ^[6].

مادیان آبستن در ماه‌های آخر به انرژی و پروتئین بیشتری نیاز دارد و واکسن‌های پیش از زایمان او را دامپزشک تنظیم می‌کند ^[7].

اسب چند کیلو است؟

وزن اسب بیش از هر چیز به نژاد و جثه بستگی دارد. اسب‌های سواری سبک معمولاً حدود ۳۸۰ تا ۵۵۰ کیلو وزن دارند، اسب‌های سواری درشت‌تر تا حدود ۷۰۰ کیلو، و اسب‌های بارکش سنگین از ۷۰۰ کیلو تا حدود یک تن ^[1]. پونی‌ها و اسب‌های کوچک بسیار سبک‌ترند.

کره‌اسب هنگام تولد معمولاً حدود ۱۰ درصد وزن مادرش است. دانستن وزن اسب برای مقدار علوفه و دُز دارو و ضدانگل لازم است؛ اگر باسکول ندارید، متر نواری وزن‌سنج یا فرمول دور سینه و طول بدن تخمین قابل قبولی می‌دهد ^[3]. برای مقدار غذای روزانه بر پایه‌ی وزن، راهنمای غذای اسب چهار نعل را ببینید.

اسب چند دندان دارد؟

اسب نر بالغ معمولاً ۴۰ تا ۴۲ دندان و مادیان بالغ ۳۶ تا ۴۰ دندان دارد؛ اگر دندان‌های کوچکی به نام «دندان گرگ» هم باشند، شمار دندان‌ها تا ۴۴ می‌رسد ^[8][9]. تفاوت نر و ماده به دندان‌های نیش برمی‌گردد که در نرها معمولاً هست و در بیشتر مادیان‌ها یا نیست یا خیلی کوچک است.

• کره‌اسب ۲۴ دندان شیری دارد که تا حدود ۵ سالگی جای خود را به دندان‌های دائمی می‌دهند ^[8].
• دندان‌های آسیای اسب در طول عمر آرام‌آرام بیرون می‌آیند و با جویدن ساییده می‌شوند. ساییدگی نامنظم لبه‌های تیزی می‌سازد که گونه و زبان را زخم می‌کند.
• برای همین معاینه‌ی دندان دست‌کم سالی یک بار توصیه می‌شود و صاف کردن لبه‌های تیز (سوهان زدن دندان) کار معمول دامپزشک است ^[10].
• تخمین سن اسب از روی شکل و ساییدگی دندان‌های پیشین تا حدود ۱۰ سالگی نسبتاً قابل اتکاست و پس از آن دقتش کم می‌شود ^[9].

نشانه‌های مشکل دندان: ریختن غذا از دهان در حین جویدن، جویدن یک‌طرفه، بوی بد دهان، کاهش وزن، تکه‌های علوفه‌ی نجویده در سرگین، و سر تکان دادن هنگام کار با دهنه. مشکلات دندان و سینوس در اسب‌ها بیش از آن است که معمولاً تصور می‌شود ^[11].

اسب چطور میخوابد؟

اسب هم ایستاده و هم دراز کشیده می‌خوابد. پاهای اسب سازوکاری از تاندون‌ها و رباط‌ها دارند به نام «دستگاه ایستادن» که به او اجازه می‌دهد بدون خسته کردن عضله‌ها ایستاده چرت بزند؛ اسب در این حالت معمولاً یکی از پاهای عقب را شل نگه می‌دارد ^[12]. این توانایی برای حیوانی که طعمه‌ی شکارچی‌ها بوده، فرار سریع را ممکن می‌کرده است.

اما خواب عمیق یا REM فقط وقتی ممکن است که اسب دراز بکشد، چون در این مرحله عضله‌ها کاملاً شل می‌شوند. اسب برای خواب عمیق یا روی سینه با پاهای جمع‌شده می‌خوابد یا کاملاً به پهلو دراز می‌کشد ^[13].

• اسب در شبانه‌روز در مجموع چند ساعت می‌خوابد، اما به شکل چرت‌های کوتاه و پراکنده، نه یک خواب طولانی.
• خواب عمیق دراز کشیده هر بار معمولاً کوتاه است و در کل روز زمان زیادی نمی‌گیرد، ولی ضروری است.
• در گله، معمولاً یکی دو اسب ایستاده بیدار می‌مانند تا بقیه با خیال راحت دراز بکشند. اسبی که تنهاست یا احساس امنیت نمی‌کند، ممکن است کمتر دراز بکشد ^[4].
• اسبی که به خاطر درد، باکس تنگ یا ترس دراز نمی‌کشد، دچار کم‌خوابی می‌شود و ممکن است در حالت ایستاده چرت بزند و ناگهان زانو بزند یا تلوتلو بخورد. این نشانه را به دامپزشک بگویید.

بستر نرم و خشک، باکس به اندازه‌ی کافی بزرگ و دیدن اسب‌های دیگر کمک می‌کند اسب راحت‌تر دراز بکشد.

کره اسب از چند سالگی سواری میدهد؟

بیشتر مربیان و دامپزشکان سوار شدن روی اسب را از حدود سه‌سالگی و با کار سبک و کوتاه شروع می‌کنند و کار سنگین مثل پرش بلند یا مسافت طولانی را به سال‌های بعد می‌گذارند ^[14]. در برخی رشته‌ها، مثل اسب‌دوانی، اسب‌ها زودتر مسابقه می‌دهند، اما این زودی محل بحث است.

دلیل احتیاط، رشد استخوان است. برخی صاحب‌نظران می‌گویند صفحه‌های رشد در استخوان‌های اسب به‌تدریج و از پایین پا به سمت بالا بسته می‌شوند و آخرین آن‌ها، در ستون فقرات، تا حدود ۵ یا ۶ سالگی هنوز در حال رشدند. کار سنگین و تکراری روی اسکلت نابالغ با مشکلات مفصلی و رشدی همراه است.

1. از کرگی: دست زدن، افسار پوشاندن، بلند کردن پاها و راه رفتن کنار انسان.
2. یک تا سه‌سالگی: آموزش زمینی، لانژ کوتاه و آشنایی با زین بدون سوار.
3. حدود سه‌سالگی: اولین سوار شدن‌های کوتاه و آرام با سوارکار سبک و ماهر.
4. چهار تا شش‌سالگی: افزایش تدریجی کار و ورود به تمرین تخصصی رشته.

این زمان‌بندی برای همه‌ی اسب‌ها یکسان نیست. نژادهای دیررس، اسب‌های درشت و اسب‌هایی که رشدشان کند است، معمولاً دیرتر آماده‌اند. پیش از شروع، معاینه‌ی دامپزشک و مشورت با یک مربی باتجربه را جدی بگیرید.

راهنماهای مرتبط

• غذای اسب؛ راهنمای خوراک روزانه، یونجه و مکمل اسب

راهنمای کامل نگهداری اسب

مشاهده در وب‌سایت اصلی