بیماری‌های پوستی اسب
به‌روزرسانی:
بیشتر موارد بیماری پوستی اسب از چند علت آشنا می‌آیند: قارچ، عفونت درماتوفیلوز در هوای خیس، حساسیت به نیش حشره یا گرد و غبار، انگلهای پوستی مثل شپش، و توده‌هایی مثل سارکوئید [1][2][3][7]. خارش خودش تشخیص نیست، نشانه است [8]. چند بیماری پوستی اسب به انسان هم منتقل می‌شوند؛ با دستکش کار کنید و وسایل تیمار را مشترک نکنید [1][2].
چه زمانی فوراً با دامپزشک تماس بگیرید
- کهیر یا تورم ناگهانی در سراسر بدن، به‌ویژه همراه با تورم صورت یا سختی تنفس؛ ممکن است واکنش حساسیتی شدید به دارو یا واکسن باشد [3].
- پوست نواحی سفید و کم‌مو (پوزه، پلک، گوش) بعد از آفتاب قرمز، متورم و ترشح‌دار شده است؛ ممکن است مشکل کبد پشت آن باشد [6].
- گره‌هایی روی پاها که در یک ردیف قرار گرفته‌اند، باز می‌شوند و چرک زرد می‌دهند، یا ترشح زرد و چسبنده از بینی؛ مشمشه را باید رد کرد و موضوع قابل گزارش است [11].
- زخم پوستی که بزرگ میشود، خوب نمیشود یا گوشت اضافه می‌آورد [7][10].
- زخم‌های پوستی پشت بخلق یا پاها که اسب را لنگ کرده است [2].
- اسب تب دارد، بی‌حال است یا غذا نمی‌خورد و هم‌زمان مشکل پوستی دارد.
ارزیابی سریع شدت با تریاژ هوشمند رایگان
بیماری‌های پوستی اسب: از کجا شروع کنیم؟
التهاب پوست (درماتیت) اسم عمومی هر مشکل پوستی پیش از تشخیص است و ده‌ها علت دارد: محرک‌ها، سوختگی، حساسیت، ضربه و عفونت باکتریایی، ویروسی، انگلی یا قارچی [9]. علائم معمولاً ترکیبی از خارش، پوسته، قرمزی، ضخیم شدن پوست و ریزش مو است. اگر علت اصلی درمان نشود، عفونت‌های باکتریایی و مخمری ثانویه هم اضافه می‌شوند و تصویر را پیچیده می‌کنند [9].
جدول زیر شایعترین بیماری‌های پوستی اسب را از روی ظاهر کنار هم می‌گذارد. این جدول برای تشخیص نیست؛ بسیاری از این بیماری‌ها شبیه هم‌اند و دامپزشک با نمونه‌برداری، کشت یا میکروسکوپ تشخیص می‌دهد [1][2][9].
| بیماری | ظاهر معمول | کجای بدن | خارش |
|---|---|---|---|
| قارچ پوستی (کچلی) | لکه‌های گرد، بی‌مو و پوسته‌دار با موهای شکسته [1] | زیر تنگ و جای زین، بعد گردن، پهلو، سینه و سر [1] | معمولاً کم |
| درماتوفیلوز (پوسیدگی باران) | پوسته‌های سفت با موی گوله‌شده؛ زیر پوسته چرک زرد مایل به سبز [2] | پشت و کفل، پشت بخلق و پاها [2] | متغیر؛ اغلب دردناک [2] |
| حساسیت به نیش پشه‌ی ریز (خارش تابستانه) | ریزش مو، خراشیدگی و پوست ضخیم از بس اسب خودش را میمالد [4] | بیشتر پشت و شکم؛ بسته به گونه‌ی پشه جاهای دیگر هم [4] | شدید؛ در فصل گرم [4] |
| شپش | مالیدن و گاز گرفتن پوست، بی‌قراری، ریزش مو و موی گوله‌شده [5] | یال، کاکل، بیخ دم، گردن و پهلو [5] | زیاد؛ بیشتر در فصل سرد [5] |
| حساسیت به نور (فتوسنسیتیزاسیون) | قرمزی و تورم، بعد ترشح، پوسته و مرگ پوست [6] | فقط پوست سفید و کم‌مو: پوزه، پلک، گوش [6] | ناراحتی و مالیدن [6] |
| سارکوئید | از برآمدگی زگیل‌مانند تا توده‌ی بزرگ زخمی [7] | صورت به‌ویژه دور چشم و گوش، کشاله و تنه [7] | معمولاً ندارد |
قارچ پوستی اسب (کچلی)
قارچ پوستی اسب یا کچلی را قارچ‌هایی ایجاد می‌کنند که در اسب بیشتر از گونه‌های تریکوفیتون هستند [1]. این قارچ‌ها در خاک زندگی می‌کنند و اسب هنگام غلت زدن و دراز کشیدن آلوده میشود. انتقال از اسب به اسب هم از راه تماس مستقیم و وسایل آلوده است، مثل اصطبل و وسایل تیمار [1]. موهای شکسته‌ای که هاگ قارچ دارند منبع اصلی پخش‌اند [1].
علامت کلاسیک، لکه‌های گرد، بی‌مو و پوسته‌دار است، اغلب اول زیر تنگ و جای زین [1]. تشخیص با کشت قارچ و بررسی مو و پوسته زیر میکروسکوپ است [1]. دستنامهی مرک می‌نویسد کچلی معمولاً خودبه‌خود خوب میشود و شامپوهای دارویی ممکن است بهبود را سریعتر کنند، هرچند همیشه مؤثر نیستند [1]. در این مدت:
- برای اسب مبتلا وسایل تیمار، زین‌پوش و پتوی جدا بگذارید.
- تا خوب شدن، اسب را زین نکنید؛ تنگ و زین هم قارچ را پخش می‌کنند و هم پوست را می‌سایند.
- با دستکش کار کنید؛ بعضی از این قارچ‌ها به انسان منتقل می‌شوند و دامپزشک درباره‌ی احتیاط برای خانواده راهنمایی میکند [1].
درماتوفیلوز اسب (پوسیدگی باران)
درماتوفیلوز اسب را میکروبی به نام درماتوفیلوس کنگولنسیس ایجاد میکند که در پوست ساکت می‌ماند تا خیسی طولانی از باران، رطوبت بالا و گرما فعالش کند [2]. اسبهای جوان، اسب‌هایی که دائم خیس می‌مانند و اسب‌هایی با ایمنی ضعیف بیشتر مبتلا می‌شوند. در موی بلند زمستانی، موها گوله می‌شوند و زیرشان پوسته و چرک زرد مایل به سبز است. اگر پشت بخلق شدید درگیر شود، اسب ممکن است لنگ شود و افت کارایی پیدا کند [2].
بیشتر موارد در ۲ تا ۳ هفته بدون جای زخم خوب می‌شوند و هوای خشک بهبود را سریعتر میکند [2]. درمان را دامپزشک تعیین میکند و معمولاً شامل این‌هاست [2]:
- خارج کردن اسب از محیط خیس؛ بدون این، درمان نتیجه نمی‌دهد.
- خیس کردن ملایم پوسته‌ها و برداشتن آن‌ها، طبق دستور دامپزشک.
- شامپوی ضدباکتری و در صورت لزوم آنتی‌بیوتیک؛ گاهی کوتاه کردن موها.
- جدا کردن اسب مبتلا و تمیز کردن زین و برگ، پتو و وسایل تیمار؛ کنترل حشرات، چون حشره میکروب را جابه‌جا میکند.
- کار با دستکش و شستن دست؛ این میکروب با تماس مستقیم به انسان هم می‌رسد.
حساسیت پوستی اسب و خارش تابستانه
اسب هم مثل انسان حساسیت دارد. حساسیت پوستی اسب ممکن است به مواد معلق در هوا مثل گرد و غبار یونجه، کپک و گرده‌ی گیاهان، به خوراک، یا به دارو و واکسن باشد و به شکل کهیر، جوش و خارش ظاهر شود [3]. درمان اول دوری از عامل حساسیت است: اگر اسب به گرد و غبار حساس است، بیشتر بیرون از اصطبل بماند و خوراک کم‌غبار بخورد؛ اگر به گرده حساس است، در فصل گرده بیشتر در اصطبل بماند. داروهای ضدالتهاب را دامپزشک تجویز میکند [3].
حساسیت غذایی در اسب نادر است. تشخیص آن با رژیم حذفی است: اسب تا ۳ ماه خوراکی می‌خورد که قبلاً نخورده، و اگر علائم بهتر شد، خوراک‌های قبلی یکی‌یکی برگردانده می‌شوند [3]. این کار را بدون دامپزشک شروع نکنید.
شایعترین حساسیت پوستی فصلی، حساسیت به نیش پشههای ریز (کولیکوئیدس) است که در دنیا با نام‌هایی مثل «خارش تابستانه» شناخته میشود. این پشه‌ها نزدیک آب و گل زندگی می‌کنند، فقط در ماه‌های گرم پرواز می‌کنند و در غروب از همه فعالترند [4]. اسب حساس آن‌قدر خودش را به دیوار و نرده میمالد که مو می‌ریزد، پوست زخمی و ضخیم میشود [4]. راه اصلی کاهش نیش است: اسب را در غروب در اصطبل نگه دارید، از پنکه، توری ریز روی در و پنجره و پتوی مخصوص استفاده کنید و درباره‌ی محصولات دافع حشره با دامپزشک مشورت کنید [4].
خارش اسب: نشانه، نه تشخیص
دستنامهی مرک تأکید میکند که خارش اسب نشانه است، نه بیماری [8]. شایعترین علت‌های آن انگل‌ها، عفونت‌ها و حساسیت‌اند؛ گاهی هم علت اولیه رفته و خارش از عفونت ثانویه باقی مانده است. اسب خارش‌دار خودش را به نرده، دیوار و درخت میمالد و ممکن است پوستش را آن‌قدر گاز بگیرد که خون بیاید [8].
دامپزشک معمولاً اول انگل‌ها را بررسی میکند، بعد عفونت و بعد حساسیت [8]. برنامه‌ی منظم کنترل حشرات و انگل‌زدایی بخشی از پیشگیری از خارش است [8]؛ درباره‌ی انگل‌زدایی، راهنمای انگل اسب را ببینید [12]. داروی ضدخارش بدون پیدا کردن علت فقط مشکل را عقب می‌اندازد.
شپش اسب
دو گونه شپش اسب وجود دارد: شپش خون‌خوار که بیشتر در بیخ کاکل و یال، دور بیخ دم و موهای بالای سم است، و شپش جونده که روی موهای ظریف‌تر بدن، کناره‌های گردن، پهلو و بیخ دم زندگی میکند [5]. شپش در مناطق معتدل بیشتر در ماه‌های سرد دیده میشود و بیشتر از راه تماس مستقیم بین اسب‌ها پخش میشود [5].
اولین نشانه‌ها مالیدن و گاز گرفتن پوست و بی‌قراری است؛ بعد ریزش مو و موی گوله‌شده [5]. با کنار زدن موها، شپش یا تخم‌های چسبیده به مو (رشک) دیده میشود. تخم‌ها با شست‌وشوی معمولی جدا نمی‌شوند و چرخه‌ی تخم تا شپش بالغ حدود ۳ تا ۴ هفته است؛ برای همین درمان معمولاً تکرار لازم دارد [5]. محصول مناسب و فاصله‌ی تکرار را دامپزشک تعیین میکند. شپش اسب بهندرت به انسان منتقل میشود [5].
حساسیت به نور خورشید
اگر فقط پوست سفید و کم‌مو، مثل پوزه‌ی سفید، پلک و نوک گوش، بعد از آفتاب قرمز و متورم شد و بعد ترشح و پوسته آورد، ممکن است حساسیت به نور باشد، نه آفتاب‌سوختگی ساده [6]. در اسب شایعترین نوع آن به کبد برمیگردد: وقتی کبد با خوردن گیاهان سمی، جلبک سبزآبی یا سموم قارچی آسیب ببیند، موادی در خون می‌مانند که با نور خورشید به پوست آسیب می‌زنند [6].
اسب را کاملاً در سایه یا داخل اصطبل نگه دارید و فقط شب بیرون ببرید، زخم‌ها را تمیز نگه دارید و از مگس دور کنید [6]. دامپزشک ممکن است آزمایش کبد بخواهد؛ مرتع و علوفه را هم از نظر گیاهان سمی بررسی کنید. پوست، حتی بعد از آسیب گسترده، معمولاً خوب ترمیم میشود، اما آینده‌ی اسب به شدت مشکل کبد بستگی دارد [6].
سارکوئید اسب و توده‌های پوستی
سارکوئید اسب شایعترین تومور اسب است. عامل آن ویروس پاپیلومای گاوی است که مگس‌های گزنده آن را به اسب منتقل می‌کنند [7]. سارکوئید بیشتر روی تنه، کشاله و صورت، به‌ویژه دور چشم و گوش، و اغلب در جای زخم‌ها و جوشگاه‌های قبلی ظاهر میشود. به نقاط دور بدن پخش نمیشود، اما در محل خود پیشرفت میکند و ممکن است از یک برآمدگی کوچک زگیل‌مانند تا توده‌ی بزرگ زخمی تغییر کند [7].
روش‌های درمان شامل جراحی، شیمی‌درمانی موضعی، انجماد، لیزر و پرتودرمانی موضعی است و گاهی ترکیبی از آن‌ها به کار می‌رود [7]. به نوشته‌ی مرک، بیش از نیمی از سارکوئیدها بعد از جراحی برمی‌گردند [7]؛ پس بریدن یک توده با تیغ یا بستن نخ دورش، بدون نظر دامپزشک، ممکن است آن را بدتر کند. هر توده‌ی پوستی که بزرگ میشود یا زخم میشود را به دامپزشک نشان دهید؛ در اسبهای خاکستری، ملانوم (توده‌ی سیاه زیر پوست) شایع است و تومورهای دیگری هم در پوست اسب دیده می‌شوند؛ تشخیص نوع توده کار دامپزشک است [7].
زخمی که در تابستان خوب نمیشود و گوشت اضافه می‌آورد ممکن است «زخم تابستانه» باشد که لارو انگل آن را مگس منتقل میکند؛ این موضوع در راهنمای زخم اسب آمده است [10].
پیشگیری از بیماری‌های پوستی اسب
- وسایل تیمار، زین‌پوش و پتو برای هر اسب جدا؛ این کار ساده پخش قارچ و درماتوفیلوز را کم میکند [1][2].
- اسب را خشک نگه دارید: سرپناه در باران، پتوی ضدآب که زیرش خیس نماند، و خشک کردن پاها بعد از کار در گل [2].
- کنترل حشرات: جمع کردن منظم سرگین، کم کردن آب راکد و نگه داشتن اسبهای حساس در اصطبل هنگام غروب [4][8].
- معاینه‌ی پوست هنگام هر تیمار؛ لکه، پوسته، توده یا زخم تازه را زود ببینید.
- اسب تازه‌وارد را پیش از تماس با گله از نظر پوست هم بررسی کنید.
- خودتان کورتون یا پماد ترکیبی نزنید؛ داروی نادرست ممکن است قارچ را بدتر و تشخیص را سخت کند.
پرسش‌های رایج
آیا بیماری پوستی اسب به انسان منتقل میشود؟
بعضی بله. برخی قارچهای کچلی اسب و میکروب درماتوفیلوز با تماس مستقیم به انسان میرسند [1][2]. شپش اسب بهندرت به انسان منتقل میشود [5]. با دستکش کار کنید و بعد دستها را بشویید.
قارچ پوستی اسب خودش خوب میشود؟
طبق دستنامهی مرک، کچلی معمولاً بدون درمان خوب میشود و شامپوی دارویی ممکن است بهبود را سریعتر کند [1]. در این مدت وسایل اسب را جدا کنید تا اسبهای دیگر مبتلا نشوند.
چرا اسبم در تابستان خودش را به دیوار میمالد تا زخم شود؟
شایعترین علت، حساسیت به نیش پشههای ریز (کولیکوئیدس) است که در غروب فعالترند [4]. شپش و انگلهای دیگر هم باید رد شوند [5][8]. برای تشخیص و دارو با دامپزشک مشورت کنید.
آیا سارکوئید اسب خطرناک است؟
سارکوئید به نقاط دور بدن پخش نمیشود، اما در محل خود پیشرفت میکند و بعد از جراحی زیاد برمیگردد [7]. هرچه کوچکتر درمان شود بهتر است؛ خودتان آن را نبرید.
پوزه‌ی سفید اسبم در آفتاب زخم شده؛ آفتاب‌سوختگی است؟
ممکن است، اما حساسیت به نور ناشی از آسیب کبد هم همین شکل را دارد و شایعترین نوع حساسیت به نور در اسب است [6]. اسب را در سایه نگه دارید و دامپزشک را خبر کنید.
منابع
- Ringworm (Dermatophytosis) in Horses — Merck Veterinary Manual
- Dermatophilosis («Rain Rot») in Horses — Merck Veterinary Manual
- Allergies in Horses — Merck Veterinary Manual
- Flies and Mosquitoes of Horses (Midges) — Merck Veterinary Manual
- Lice of Horses — Merck Veterinary Manual
- Photosensitization in Horses — Merck Veterinary Manual
- Tumors of the Skin in Horses — Merck Veterinary Manual
- Itching (Pruritus) in Horses — Merck Veterinary Manual
- Dermatitis and Dermatologic Problems of Horses — Merck Veterinary Manual
- زخم اسب: نشانه‌های خطر، کمک‌های اولیه و درمان — چهار نعل
- بیماری اسب مشمشه: علائم، خطر برای انسان، گزارش — چهار نعل
- انگل اسب: انواع، علائم، آزمایش مدفوع و انگل خونی — چهار نعل