۵ مشکل مهم اسب‌های مسن در زمستان
اسب‌ها با سطوح متفاوتی از سلامت، آرام‌آرام به سال‌های پیری می‌رسند.
اما از چه زمانی باید نسبت به مشکلاتی در اسب‌های سالخورده‌مان که در سال‌های جوانی هرگز لازم نبود به آن‌ها فکر کنیم، هوشیارتر شویم؟
نیکی هاوسبی-اسکگز می‌گوید: «روی کاغذ، ۱۵ سالگی سن سالمندی محسوب می‌شود و بعضی اسب‌ها در ۱۵ سالگی واقعاً مشکلات زیادی دارند.
«اما خیلی از اسب‌ها هنوز در اوج هستند.»
دامپزشک اسب و متخصص دندان، دکتر کریس پیرس (Chris Pearce)، می‌گوید: «اسب‌ها می‌توانند در سنین بالاتر هم بسیار فعال باشند، اما باید مراقب بعضی مشکلات مشخص باشیم.
«چیزهایی که باید زیر نظر داشت، تغییرات تدریجی هستند، نه لزوماً آن‌هایی که ناگهانی و چشمگیرند.»
۱. آرتروز
آرتروز یکی از دلایل رایج برای تصمیم به بازنشستگی اسب‌هاست، اما نشانه‌های اولیه این بیماری می‌تواند ظریف و کم‌پیدا باشد.
نیکی می‌گوید: «تغییرات رفتاری در اسب‌های مسن اغلب نشانه درد است.
«این موضوع خودش را به شکل بی‌میلی به انجام کارهایی نشان می‌دهد که قبلاً با آن‌ها راحت بودند؛ برای مثال، بدخلقی با نعل‌بند چون نمی‌خواهند پاهایشان بلند شود، یکی از موارد شایع است.»
وقتی این نشانه‌ها دیده می‌شوند، تغییرات ساده در نحوه نگهداری می‌تواند به راحتی بیشتر اسب کمک کند.
او می‌گوید: «برای مثال، اگر می‌دانید کمی آرتروز دارد، شاید پیش از آمدن نعل‌بند، او را کمی به قدم ببرید تا بدنش باز شود.»
با وجود شیوع بالای این مشکل، آرتروز لزوماً به معنای پایان دوران سواری اسب نیست و کریس به صاحبان توصیه می‌کند درباره یک برنامه مناسب کنترل درد با دامپزشک‌شان مشورت کنند.
«یکی از بهترین راه‌ها برای حفظ سلامت و آمادگی اسب‌ها این است که آن‌ها را در حال انجام مقداری کار نگه داریم.
«و اگر این به معنی فراهم کردن نوعی حمایت برای آرتروز باشد، این واقعاً کار بسیار مفیدی است.»
۲. مشکلات دندانی
با بالا رفتن سن اسب، دندان‌های آن از چند جهت دچار تغییر می‌شوند؛ از جمله این‌که بخشی از مینای خود را از دست می‌دهند.
کریس می‌گوید: «سطح سایشی تغییر می‌کند و مینای مقاوم به سایش را از روی سطوح، به‌ویژه در دندان‌های فک بالا، از دست می‌دهند.
«میزان این تغییر می‌تواند بین اسب‌ها متفاوت باشد، اما به‌طور کلی با افزایش سن این الگوی از دست رفتن مینا را می‌بینیم.
«سطح دندان بسیار صاف می‌شود و این موضوع توانایی آن‌ها را برای جویدن کاهش می‌دهد.»
دندان‌های اسب‌های مسن همچنین معمولاً کوچک‌تر می‌شوند، فاصله‌های بیشتری بین آن‌ها ایجاد می‌شود و حتی ممکن است دندان‌هایشان را به‌طور کامل از دست بدهند؛ مجموعه عواملی که همگی می‌توانند توانایی آسیاب کردن خوراک را کاهش دهند.
کریس می‌گوید: «بیماری دیگری که از سنین نوجوانی اسب‌ها به بعد بیشتر دیده می‌شود، یک بیماری خودایمنی بسیار پیشرونده و دردناک به نام تحلیل دندانی اودونتوکلاستیک و هایپرسمنتوزیس اسبی [EOTRH] است.
«این بیماری بیشتر دندان‌های پیشین را درگیر می‌کند و برای تشخیص آن باید از اشعه ایکس یا رادیوگرافی استفاده کرد.
«در بعضی موارد، کشیدن دندان‌ها اقدام مناسبی است، اما پس از آن معمولاً وضعیت اسب‌ها به شکل چشمگیری بهتر می‌شود و می‌توانند کیفیت زندگی بسیار بهتری داشته باشند.»
اسب‌ها در پنهان کردن درد دندانی بسیار ماهرند، اما کریس می‌گوید نشانه‌هایی وجود دارد که صاحب اسب می‌تواند به آن‌ها توجه کند.
او می‌گوید: «هر تغییری در عادت‌های معمول اسب که به خوردن و جویدن مربوط باشد، مهم است؛ مثل این‌که بیش از حد معمول برای خوردن زمان صرف کند، وزن کم کند، بوی بد دهان داشته باشد یا غذای نیمه‌جویده را از دهان بریزد.
«اما رفتارهای دیگری هم هست که در برخی شرایط ثابت شده با درد دندانی ارتباط دارد.
«این نشانه‌ها می‌تواند شامل بازی کردن با آب داخل سطل آب، خیس کردن یونجه، انداختن یونجه داخل سطل آب، مشکل هنگام سواری، تکان دادن سر و موارد مشابه باشد.»
رسیدگی منظم دندان‌پزشکی توسط یک متخصص واجد شرایط، هم مشکلات را شناسایی می‌کند و هم می‌تواند نقش پیشگیرانه داشته باشد.
او می‌گوید: «اگر اسبی به‌طور منظم مراقبت دندان‌پزشکی مناسب دریافت کرده باشد، معمولاً تغییرات مرتبط با افزایش سن در آن کمتر از اسب‌هایی است که چنین مراقبت منظمی نداشته‌اند.
«دندان‌پزشکی مناسب در سراسر عمر اسب قطعاً می‌تواند بسیاری از مشکلات را کاهش دهد و بعضی اسب‌ها حتی تا اواخر دهه ۲۰ زندگی‌شان هم دندان‌های بسیار خوبی حفظ می‌کنند.»
۳. کاهش وزن
مشکلات دندانی، و به‌ویژه از دست دادن توانایی آسیاب کردن خوراک، از علت‌های شایع کاهش وزن است.
نیکی توضیح می‌دهد: «اسب‌ها برای خوردن فیبر بلند طراحی شده‌اند.
«این عمل جویدن، سلامت دندان‌ها را حفظ می‌کند و بزاق تولید می‌کند؛ بزاقی که به محافظت از معده در برابر اسید کمک می‌کند و به روده بزرگ و روده کوچک امکان می‌دهد مواد مغذی را به‌درستی جذب کنند.»
برای اسب‌هایی که دندان‌بندی ضعیفی دارند، پلت‌های فیبری خیسانده‌شده یا مش‌ها گاهی تنها راهی است که می‌توان از طریق آن دریافت کافی فیبر و کالری لازم را تضمین کرد.
با این حال، نیکی تأکید می‌کند که نباید کاهش وزن را با تحلیل عضلانی در اسب مسن یکی دانست. او می‌گوید: «یکی از دشواری‌ها در اسب‌های مسن این است که آن‌ها شروع به از دست دادن توده عضلانی می‌کنند، به‌ویژه در امتداد خط بالایی بدن.
او توصیه می‌کند اسب در چراگاه رها شود و تا حد ممکن فعال نگه داشته شود.
«برای آن‌ها مفید است که تا جای ممکن عضله خود را حفظ کنند و من اغلب به افراد می‌گویم سعی کنند مقداری ورزش سبک انجام دهند؛ مثلا پیاده‌روی‌های طولانی.
۴. کوشینگ
یکی دیگر از علل احتمالی کاهش وزن در اسب‌های مسن، اختلال بخش میانی هیپوفیز یا پارس اینترمدیا (PPID) است که با نام کوشینگ هم شناخته می‌شود؛ بیماری‌ای که هورمون‌های اسب را تحت تأثیر قرار می‌دهد و با لامینایتیس و نیز کاهش ایمنی بدن مرتبط است.
یکی از نشانه‌های مشخص آن، پوشش زمستانی ضخیم و فرفری است که در بهار دیرتر می‌ریزد، اما در ماه‌های زمستان نشانه‌های دیگری هم وجود دارد که صاحب اسب می‌تواند مراقب آن‌ها باشد.
نیکی توضیح می‌دهد: «چون کوشینگ ایمنی بدن آن‌ها را سرکوب می‌کند، در زمستان تب گِلی ممکن است زمان زیادی برای بهبود نیاز داشته باشد.» مشکلات دندانی مانند دیاستما (فاصله بین دندان‌ها) و بیماری دردناک بافت‌های نگهدارنده دندان نیز در این گروه می‌تواند شدیدتر باشد.
کریس می‌گوید: «کوشینگ احتمالا مهم‌ترین موردی است که باید در این گروه سنی سالمند زیر نظر داشت.
درمان می‌تواند تغییری چشمگیر در وضعیت سلامت آن‌ها ایجاد کند.»
۵. بینایی
بینایی اسب با افزایش سن افت می‌کند و هرچند آن‌ها به اندازه ما به حس بینایی وابسته نیستند، این افت همچنان می‌تواند بر کیفیت زندگی‌شان اثر بگذارد و خطر آسیب‌دیدگی را افزایش دهد.
نیکی می‌گوید: «بسیاری از اسب‌های مسن آب‌مروارید دارند.
واضح است که نمی‌شود از اسب تست چشم گرفت، اما حتما بینایی آن را مختل می‌کند، چون چیزی از نظر فیزیکی جلوی ورود نور را می‌گیرد.»
از نشانه‌هایی که می‌تواند نشان دهد اسب با بینایی خود مشکل دارد، مثلا این است که تمایلی به سوار شدن به تریلر نداشته باشد.
نیکی اضافه می‌کند: «یا ممکن است کم‌کم بخواهد فقط از یک سمت هدایت شود، ترسوتر شود یا در پیدا کردن دقیق سطل خوراکش دچار مشکل شود.»
او توصیه می‌کند محیط اطراف تا حد ممکن آشنا نگه داشته شود و به اسب زمان کافی داده شود؛ به‌ویژه هنگام جابه‌جایی از روشنایی به تاریکی یا برعکس.
مراقبت در پایان عمر
در نهایت، افت سلامت یک اسب ممکن است به جایی برسد که ناچار به اوتانازی شود، اما تصمیم‌گیری درباره این‌که چه زمانی باید این کار انجام شود، همیشه ساده و سرراست نیست.
نیکی می‌گوید: «یکی از جمله‌هایی که زیاد شنیده می‌شود این است که ‹نمی‌گذارم یک زمستان دیگر را از سر بگذراند›.
من تا حدی با این حرف موافق نیستم، چون بعضی از اسب‌ها در تابستان و روی زمین سفت بیشتر به زحمت می‌افتند و همان فصل، سخت‌ترین زمان سال برایشان است.
باید محیط و شرایطی را در نظر بگیرید که اسب‌تان در آن‌ها بیشتر دچار مشکل می‌شود.»
او همچنین توصیه می‌کند که شواهدی از وضعیت اسب و کیفیت زندگی‌اش ثبت و نگهداری شود.
او می‌گوید: «تغییرات اغلب آن‌قدر تدریجی رخ می‌دهند که داشتن معیارهای عینی — برای مثال وزن اسب — مفید است.»
دامپزشک اسب نیز می‌تواند در یک ارزیابی عینی کمک‌کننده باشد. کریس می‌گوید: «دامپزشکان در ارزیابی رفاه تک‌تک اسب‌ها تجربه بسیار زیادی دارند.
چالش اصلی همیشه پیدا کردن تعادل درست است؛ این‌که نه خیلی زود اوتانازی را توصیه کنیم و نه آن‌قدر صبر کنیم که اسب دچار رنج شود یا از پا بیفتد.»
او ادامه می‌دهد: «نکته دیگری که درباره تصمیم‌های پایان عمر می‌گویم این است که خیلی مهم است مالکان اسب خیلی پیش از آن‌که بحران شکل بگیرد یا رخ بدهد، خواسته‌های خود را با دامپزشک‌شان در میان بگذارند و از ترتیبات عملی آگاه باشند.
این کار به مالکان فرصت می‌دهد گزینه‌ها و روند کار را بهتر درک کنند و همین می‌تواند مدیریت یک روز ناراحت‌کننده را کمی آسان‌تر کند.»