۳ اصل برای بهتر سوارکاری کردن در هر رشته
چه برای یک سواری در مسیر راهی میشوید، چه خودتان را برای یک کلاس هانتر آماده میکنید، چه تست درساژتان را تمرین میکنید و چه در حال تمرین کراسکانتری هستید، اصول پایهای سوارکاری خوب همیشه یکسان است. از نگاه مارشیا کولاک (Marcia Kulak)، مربی باتجربه ایونتینگ، هانتر/جامپر و درساژ، این اصول را میتوان در سه کلمه خلاصه کرد: ریتم، خط سیر و تعادل.
او میگوید: «مثل سوار شدن به خودرو است. خودرو تا وقتی کاری انجام ندهید، به جایی نمیرود. وقتی پایتان را از روی زین روی اسب میاندازید، باید مسئولیت بپذیرید ـ و این سه اصل پایه، هر بار که سوار میشوید، مسئولیت شماست.»
کولاک در طول مسیری حرفهای که او را به رقابتهای پنجستاره در کنتاکی و انگلستان و همچنین مسابقات معتبر درساژ و هانتر/جامپر رسانده، این نگاه را به یک نظام آموزشی تبدیل کرده که در رشتهها و سطوح مختلف کارایی دارد. او تأکید میکند که این روش پیچیده نیست، اما بر پایه ثبات بنا شده است؛ و همین ثبات است که به اسبها و سوارکاران اعتمادبهنفس موفقیت میدهد.
شروع از ریتم
به گفته کولاک، نخستین مسئولیت یک سوارکار، ریتم است. شاید این موضوع ساده به نظر برسد، اما بدون یک تمپوی یکنواخت، همه چیز از همان ابتدا شروع به از هم پاشیدن میکند.
کولاک توضیح میدهد: «ریتم یعنی کیفیت گامی که در آن حرکت میکنید، متناسب با کاری که میخواهید انجام دهید. آیا قدم، وقتی از کنار سکوی سوار شدن راه میافتید، فعال و رو به جلو است؟ آیا یورتمه در امتداد خط میانی یکنواخت است؟ این وظیفه شما به عنوان سوارکار است که آن را ایجاد کنید.»
او اغلب درسها و جلسات تمرینیاش را با انتقالها آغاز میکند. به گفته او، اجرای مکرر تغییر بین قدم–یورتمه–قدم، اسب را از نظر ذهنی متمرکز میکند و باعث میشود در پاسخ به کمکهای سوارکار، رو به جلو گام بردارد. اما او تأکید میکند که باید همیشه پاسخ درست را با برداشتن روشن و واضح فشار پاداش داد و سپس همان سؤال را با آرامش دوباره مطرح کرد، تا در نهایت یک کمک آرام از سوی سوارکار، پاسخی خوب از اسب بگیرد.
او میافزاید تا وقتی اسب جلوی پا نرفته و با ریتمی ثابت حرکت نمیکند، پرداختن به کارهای دشوارتر فایدهای ندارد.
پیدا کردن خط سیر
وقتی ریتم برقرار شد، وظیفه بعدی، سوارکاری روی خط سیر درست است.
کولاک میگوید: «به اسبتان مثل یک واگن قطار فکر کنید؛ کشیده و باریک. مسئولیت شما این است که این واگن را روی ریل نگه دارید.»
حتی ابتداییترین سواری هم به دقت نیاز دارد: خطهای مستقیمی که منحرف نشوند، دایرههایی که واقعاً گرد باشند و گوشههایی که با هدف طی شوند. او سوارکاران را تشویق میکند با حرکت کردن چند فوت دورتر از دیواره، هدف گرفتن نشانگرهای آنسوی میدان، یا سواری روی مارپیچهای دقیق، خودشان را محک بزنند.
او میگوید: «فرقی نمیکند به کجا میروید؛ چه در امتداد ضلع بلند میدان، چه بیرون از میدان برای سواری، اسب شما باید روی همان خطی بماند که انتخاب کردهاید. همین است که شراکت میان اسب و سوارکار را شفاف نگه میدارد.»
حفظ تعادل
سومین بخش، تعادل است؛ تعادلی که از طریق «بیان وضعیت» سوارکار به دست میآید. او توضیح میدهد: «تقریباً برای هر درخواستی که از اسبتان دارید، یک بیان وضعیت درست وجود دارد. در دیانای اسب است که از راه زبان بدن یاد بگیرد، بنابراین استفاده از بیان وضعیت صحیح، بخش بسیار مهمی از سوارکاری مؤثر و هماهنگ است.»
او سوارکاری را با یوگا یا پیلاتس مقایسه میکند و میگوید: «اگر بدنتان کج باشد، تمرین جواب نمیدهد. اما اگر در راستای درست باشید ــ گوش، شانه، لگن، پاشنه ــ با کمترین تلاش هم میتوانید مؤثر باشید.»
از اینجا به بعد، تعادل به آگاهی مربوط میشود: اینکه بدانید نشستن و برخاستن شما در یورتمه چگونه به پاهای عقب اسب مرتبط است، یا اینکه اسب با کدام پا به کانتر میرود. او میگوید همین جزئیات کوچک است که تفاوت میان صرفاً «همراه رفتن» و اثرگذاری واقعی بر اسب را رقم میزند.
وقتی سوارکار متعادل باشد، اسب هم میتواند متعادل بماند. وقتی سوارکار روی زین به جلو خم میشود، بدنش را منقبض میکند یا قوز میکند، اسب هم هم شفافیت را از دست میدهد و هم اعتمادبهنفس را.
اهمیت شفافیت
شفافیت، رشتهای است که در تمام آموزشهای کولاک جریان دارد. او یادآور میشود که اسبها حیوانات شکارشوندهاند و نسبت به فشار و رهاسازی، حساسیتی بسیار بالا دارند.
او میگوید: «اگر میتوانند نشستن یک مگس روی پوستشان را حس کنند، پس کوچکترین تغییر در فشار پای سوارکار یا نشیمن او را هم احساس میکنند. اما اگر کمکها ناهماهنگ باشد، بعضی اسبها دیگر به آن توجهی نمیکنند و بعضی دیگر داغ میشوند و بیشازحد واکنش نشان میدهند. در هر دو حالت، شراکت آسیب میبیند.»
توصیه او ساده است: مؤدبانه درخواست کنید، فوراً پاداش بدهید و آنقدر تکرار کنید تا اسب متوجه شود. او میگوید: «اعتماد را اینگونه میسازید. پیشرفت هم همینطور به دست میآید.»
بردن اصول پایه به سمت موانع
وقتی نوبت به پرش میرسد، کولاک معتقد است بسیاری از سوارکاران اجازه میدهند اضطراب بر آنها غلبه کند و بعد اصول پایه را کنار میگذارند.
کولاک میگوید: «میبینم که خیلیها برای پیدا کردن فاصله دچار وحشت میشوند. شروع میکنند به فشار آوردن، کشیدن، خم شدن؛ همان کارهایی که در کار روی زمین هرگز انجام نمیدهند. اما اگر ریتم، خط و تعادل را داشته باشید، فاصله خودش درست میشود.»
او این موضوع را به پختن کیک تشبیه میکند: اگر مواد درست، به اندازه درست و با دمای مناسب فراهم باشد، نتیجه قابل اتکاست. اما با آمادهسازی ضعیف، هیچ دستپاچگی لحظه آخری نمیتواند اوضاع را درست کند.
او به سوارکاران یادآوری میکند که هنگام نزدیک شدن به موانع، روی مسئولیتهایی تمرکز کنند که از قبل میشناسند: تمپو را حفظ کنند، روی خط بمانند و وضعیت بدن خود را نگه دارند. از آنجا به بعد، پرش ادامه طبیعی فلتورک است، نه معمایی جداگانه.
«ملکه کاوالتی»
راه محبوب کولاک برای بهکار بستن همه این نکات چیست؟ کاوالتی.
او میگوید: «شاید یکی از کمارزشگذاریشدهترین ابزارها در اسبداری و سوارکاری، استفاده خلاقانه از کاوالتی باشد. این ابزار میتواند به سوارکاران در هر سطحی کمک کند مهارتهای خود را ارتقا دهند و در عین حال، به موفقیت و طول عمر دوران ورزشی یک اسب هم بیفزاید. این تمرینها جایگزین مسیرهای پرش و آمادهسازی برای مسابقه نیستند؛ بلکه به تقویت روند تمرین و توسعه مهارتها کمک میکنند، بیآنکه فرسودگی جسمی بیشتر و فشار روانی همراه با آن را افزایش دهند.»
او با خنده میگوید: «من ملکه کاوالتی هستم. هر روز، با هر اسبی از آن استفاده میکنم. کاوالتی مثل پیلاتس است؛ بدن اسب را قویتر میکند، ریتم و تعادل را بهبود میدهد و کار پا را دقیقتر میکند؛ آن هم بدون فرسایش و فشار ناشی از پریدن از موانع بلند.»
او بر اهمیت تجهیزات مناسب تأکید میکند و توضیح میدهد که تیرکهای سبکِ چوبی یا پیویسی میتوانند بالقوه خطرناک باشند. اگر اسب اشتباه کند، این تیرکها ممکن است بغلتند و باعث گیر کردن پای اسب و زمین خوردن آن شوند. بهجای آن، او توصیه میکند از تیرکهای سنگین چوبیِ ساختهشده از الوارهای ۴×۴، با لبههای پخخورده، استفاده شود که روی بلوکهای تثبیتکننده قرار میگیرند؛ بلوکهایی که خودش آنها را از الوارهای ۲×۴ میسازد.
او میگوید: «اگر تیرکها محکم و سنگین باشند، اسبها بدنشان را بهتر به کار میگیرند و نسبت به کار پا دقت بیشتری پیدا میکنند. من میخواهم این تیرکها سر جای خود بمانند و بهراحتی از جایشان تکان نخورند.»
او یادآور میشود که تیرکهای یورتمه در یک خط مستقیم باید با فاصلهای بین ۴ فوت و ۶ اینچ تا ۴ فوت و ۹ اینچ از هم قرار بگیرند. کاوالتیهایی که با فاصله ۹ فوت چیده شدهاند را میتوان در قدم، یورتمه یا کانتر تمرین کرد. تیرکها همچنین میتوانند روی خط منحنی یا با اندکی ارتفاعگذاری چیده شوند. برای شبیهسازی موانع باریک در کراسکانتری، میتوان روی کاوالتیهایی با عرضی در حدود ۴ فوت تمرین کرد. تنوع این تمرینها پایانناپذیر است. او تأکید میکند که برای اطمینان از دقت، فاصلهها باید مرتب با متر اندازهگیری شوند.
کولاک میگوید میتوان با قدمزدن طول یک تیرک ۱۲ فوتی، طول گام خودتان را یاد گرفت؛ مهارتی که هنگام چیدن تمرینها و زمانی که متر در دسترس نیست، یا هنگام بازدید مسیر و نیاز به ارزیابی سریع فاصله بین موانع، بسیار کمککننده است.
او توضیح میدهد: «زیبایی کاوالتی در این است که میتوانید بدون افزایش ارتفاع، چالش را بیشتر کنید. این کار در اسب و سوارکار، اعتمادبهنفس، دقت و قدرت میسازد. کار با تیرکها و کاوالتی برای ارتقای ذهنی و جسمیِ هم اسب و هم سوارکار، حیاتی است. ایجاد اعتماد به کار پا، با فاصلهگذاری درست آغاز میشود تا زمانی که اعتمادبهنفس و قابلیت سواری بهخوبی تثبیت شود. اضطراب معمولاً کیفیت عملکرد را هم در اسبها و هم در سوارکاران کاهش میدهد؛ بنابراین با اندازهگیریهای ایمن و مناسب، این خطر را به حداقل برسانید تا هر دو برای روبهرو شدن با پرسشهای دشوارتر آماده شوند.»
او اضافه میکند که بسته به جثه، سطح تمرین و میزان تجربه اسب شما، ممکن است لازم باشد فواصل تنظیم شوند و مهم است که از یک مربی واجد صلاحیت مشورت بگیرید تا مطمئن شوید این کار را درست انجام میدهید.
او همچنین دوست دارد یک پرش کوچک را با کاوالتی در دو طرف آن ترکیب کند و با تعویض فیلرها، اسبها را سازگار و آماده نگه دارد. به گفته او، جابهجا کردن چوبها در نقاط مختلف میدان باعث میشود اسبها بیش از حد به یک وضعیت عادت نکنند. او گفت: «حتی اسبهای باتجربه هم وقتی چیزی در جای تازهای قرار میگیرد، دوباره به آن نگاه میکنند. این برایشان مفید است.»
ساختن عادتهای روزانه
برای کولاک، پیام روشن است: هر روز با هدف سوارکاری کنید.
او گفت: «این مسئولیتها ــ ریتم، مسیر و تعادل ــ فقط مخصوص کلینیکها یا مسابقات نیستند. اینها باید در هر سوارکاری رعایت شوند، حتی اگر فقط ۴۰ دقیقه در خانه تمرین میکنید. اگر هر روز آنها را تمرین کنید، به عادت تبدیل میشوند. و وقتی به عادت تبدیل شوند، در شرایط فشار میتوانید به آنها تکیه کنید.»
همین است که به اسبها ثبات میدهد و شراکت میان سوارکار و اسب را محکم نگه میدارد. او گفت در همه این تمرینها، اگر اشتباهی هم رخ بدهد، معمولاً قرار نیست اتفاقی بزرگ و چشمگیر باشد.
کولاک ادامه داد: «هرچه تأکید کنم باز هم کم است که باید با خلاقیت خود، تمرینها را تغییر دهید و آنها را جابهجا کنید تا هم اعتمادبهنفس اسبتان بیشتر شود و هم اعتمادبهنفس خودتان. وقتی این وسایل را به نقاط مختلف میبرید و از مواد و اجزای متفاوت استفاده میکنید، هدف این است که اسب به این شرایط عادت کند و اعتمادبهنفس بگیرد. وقتی اسب میفهمد از او چه میخواهید و شما هم بهعنوان سوارکار وظیفهتان را درست انجام میدهید، کل تصویر کامل میشود. آنجاست که جادو رخ میدهد.»