چهارنعل را ایمن و بااعتمادبه‌نفس یاد بگیرید
حالا که فکرش را می‌کنم، بخش عمده زندگی‌ام را ــ دست‌کم بخش‌های مهمش را ــ در چهارنعل گذرانده‌ام. نخستین خاطراتم با اسب‌ها گره خورده است و بیشتر این خاطره‌ها با سرعت همراه‌اند.
تا سال ۱۸۷۸، اسب‌سواران درباره سازوکار چهارنعل اسب اختلاف‌نظر داشتند. عده‌ای می‌گفتند اسب همیشه دست‌کم یک پا روی زمین دارد، در حالی که گروهی دیگر معتقد بودند لحظه‌ای وجود دارد که هر چهار پای اسب از زمین جدا می‌شود. روایتی که صحت تاریخی آن قطعی نیست، می‌گوید مجموعه عکس‌های زیر برای فیصله دادن به شرط‌بندی لیلند استنفورد، سرمایه‌دار مشهور و فرماندار پیشین کالیفرنیا، گرفته شد؛ او عکاسی به نام ادوارد مویبریج را استخدام کرد تا از اسبی در حال چهارنعل عکس بگیرد.
مادیان سالی گاردینر، که جوکی‌ای به نام دام او را با سرعتی حدود ۳۶ مایل در ساعت می‌راند ــ و دیگر نام‌های او در گذر زمان از یاد رفته است ــ به حل این پرسش کمک کرد. مویبریج با استفاده از نسخه‌ای ابتدایی از عکاسی توقف‌حرکت ثابت کرد که در چهارنعل، دورهای از پرواز وجود دارد؛ یعنی مرحله‌ای انتقالی که اسب در آن هیچ اتکایی به زمین ندارد. این عکس‌ها در پیست تمرینی مزرعه پرورش اسب استنفورد در پالو آلتو، کالیفرنیا گرفته شد؛ مکانی که امروز محوطه دانشگاه استنفورد است.
در ادامه، خیلی کوتاه سازوکار چهارنعل را توضیح می‌دهم و مرحله‌به‌مرحله می‌گویم چطور می‌توان با ایمنی و در سرعت بالا سوارکاری کرد. همچنین نکته‌هایی درباره وضعیت بدن در چهارنعل ارائه می‌کنم و توضیح می‌دهم چگونه باید از عنان پولی استفاده کنید؛ زمانی که لازم است اسب‌تان را جمع کنید تا سرعت چهارنعلش کمتر شود.
سازوکار چهارنعل
من برای سه گام دیگر اسبم هم ارزش قائلم: قدم، یورتمه و کانتر. پدرم با نقل یک اصل تمرینی از سواره‌نظام آمریکا می‌گفت سوارکار باید «برای عضله‌سازی قدم برود، برای تعادل یورتمه برود و برای نفس چهارنعل برود.» هر یک از این گام‌ها کاربرد خود را دارند و بدون تردید می‌توان با کانتر هم توان تنفسی اسب را بهتر کرد؛ اما کانتر و چهارنعل، هم از نظر سازوکار و هم از نظر سرعت، دو گام کاملاً متفاوت‌اند.
از نظر مکانیکی، کانتر سه ضربه دارد و پس از آن یک دوره تعلیق می‌آید. برای مثال، وقتی می‌گوییم اسب روی لید چپ کانتر می‌رود، منظورمان این است که پای جلوی چپ او، یا همان پای «پیش‌رو»، آخر از همه به زمین می‌رسد. توالی فرود پاها در کانتر با لید چپ به این شکل است: نخست پای عقب راست، سپس پای عقب چپ و پای جلوی راست به‌طور هم‌زمان به‌عنوان یک جفت قطری روی زمین می‌آیند و در نهایت پای جلوی چپ با زمین تماس پیدا می‌کند؛ پس از آن هم دورهای از تعلیق رخ می‌دهد. اصطلاح علمی این مرحله معلق در کانتر، «انتقال بدون اتکا» است.
در مقابل، توالی حرکت در چهارنعل چهار ضربه است و پس از آن یک دوره تعلیق می‌آید. اهل فنِ اسب، همانند کانتر، اسب را در چهارنعل روی یک «لید» توصیف می‌کنند؛ این لید را سُم جلویی‌ای تعیین می‌کند که آخر از همه با زمین تماس پیدا می‌کند، یعنی در لید چپ، دست چپ از دست راست جلوتر کشیده می‌شود. ترتیب فرود سُم‌ها در اسبی که روی لید چپ چهارنعل می‌رود، به این صورت است: پای عقب راست، پای عقب چپ، پای جلوی راست، پای جلوی چپ؛ و سپس دورهای از تعلیق که هر چهار سُم از زمین جدا هستند.
بیش از یک قرن پس از آن‌که عکس‌های مویبریج وجود دوره پرواز در چهارنعل را ثابت کرد، کالج سلطنتی دامپزشکی لندن این پژوهش‌های علمی اولیه را با مجموعه‌ای از مطالعات ادامه داد تا کارآمدترین وضعیت چهارنعل برای سوارکار را مشخص کند. نتیجه این مطالعات را می‌توانید اینجا ببینید.
به لطف علم، حالا درک کامل‌تری هم از حرکت اسب در چهارنعل داریم و هم از وضعیت بدنی سوارکار در چهارنعل که بیشترین هماهنگی را با اسب ایجاد می‌کند.
بسته به کیفیت گام‌ها و ساختار بدنی هر اسب، او حدود ۶۰۰ متر در دقیقه، یا نزدیک به ۲۰ مایل در ساعت، از کانتر به چهارنعل تغییر می‌کند. به طور کلی، بیشترین سرعتی که یک اسب‌سان در مسافتی کوتاه می‌تواند به آن برسد ۴۴ مایل در ساعت است. اگر مدتی است ستون‌های من را می‌خوانید، حتما می‌دانید نباید هر چیزی را که می‌خوانید بی‌چون‌وچرا باور کنید؛ اما دست‌کم می‌توانید با این خیال خودتان را آرام کنید که فارغ از این‌که فکر می‌کنید با چه سرعتی در حال حرکت هستید، در واقع فقط با حدود نیمی از حداکثر سرعت ممکن اسب‌ها پیش می‌روید. البته این دلگرمی چندان بزرگی نیست، اما واقعیت همین است.
ایمنی در چهارنعل
خوب، حالا می‌دانید چهارنعل چیست؛ قدم بعدی چیست؟ چون می‌خواهم ایمن و مسلط باشید، باید پیش از آن‌که واقعا چهارنعل بروید، درباره وضعیت بدنی شما صحبت کنیم. اما حتی پیش از آن هم باید درباره این حرف بزنیم که برای نخستین تجربه چهارنعل، با فکر و احتیاط عمل کنید.
اگر تا به حال چهارنعل نرفته‌اید، پس به هیچ‌وجه نباید اسب تروبرد ۴ ساله دوست‌تان را که به‌تازگی از مسابقه خارج شده قرض بگیرید و «برای یک چهارنعل کوتاه» سوارش شوید؛ چون با این کار ممکن است خودتان را در موقعیتی خطرناک قرار دهید. به احتمال زیاد، اگر از تجربه وحشتناک از کنترل خارج شدن اسب جان سالم به در ببرید، دیگر هرگز بیرون از محدوده مانژ سوارکاری نخواهید کرد.
اگر این نخستین تجربه شما برای سوارکاری بیرون از مانژ است، یا اگر تا امروز در مسیرهای خارج از مانژ فقط در قدم سواری کرده‌اید، باید روند «یاد گرفتن چهارنعل» را با حوصله و آهسته پیش ببریم. نخستین تجربه چهارنعل شما باید روی اسبی باشد که بتوان آن را با فشار ساق به چهارنعل برد، اما به محض این‌که فشار را قطع کردید، آرام شود. همچنین توصیه نمی‌شود هم‌زمان اسب دیگری کنار شما چهارنعل برود، چون حتی اسب‌های آرام هم ممکن است در همراهی با اسب دیگر هنگام چهارنعل هیجان‌زده شوند. در آن صورت ممکن است ناگهان وارد یک کورس خودجوش شوید، در حالی که اصلاً هدف این تمرین چنین چیزی نیست.
پیش از آن‌که شما را با چهارنعل آشنا کنم، ابتدا مطمئن می‌شوم که در یورتمه و کانتر زدن در یک میدان بزرگ مهارت کافی دارید. مزرعه علوفه بین اصطبل من و خانه‌ام حدود ۳۵ ایکر وسعت دارد و من همیشه آن را برای این کار کافی دیده‌ام. ممکن است از آن دسته سوارکارانی باشید که بیرون از محدوده مانژ تجربه بسیار کمی دارند یا اصلاً تجربه‌ای ندارند، و پیش از ادامه درس باید از نظر ذهنی با این شرایط سازگار شوید.
یاد بگیرید سرعت‌تان را ارزیابی کنید
یک محل مناسب برای چهارنعل پیدا کنید که فضای کافی برای پیچ‌های بازتر موردنیاز شما داشته باشد؛ پیچ‌هایی که در طول حدود یک ماه آینده، هم‌زمان با افزایش سرعت، به آن‌ها نیاز خواهید داشت. من فرض را بر این می‌گذارم که زمینِ میدان شما از نظر زیرپا بسیار مناسب است و هیچ خطری مانند سنگ یا سوراخ حیوانات در آن وجود ندارد؛ چون سریع‌ترین راه برای دچار لنگش کردن یک اسب سالم، این است که پایش داخل سوراخ برود یا روی زمینی نامناسب چهارنعل برود.
در محل چهارنعل خود یک «تله سرعت» ۴۰۰ متری اندازه‌گیری کنید و در ابتدا و انتهای این مسافتِ اندازه‌گیری‌شده، علامت بگذارید. مطمئن شوید هنگام نزدیک شدن، این علامت‌ها را به‌وضوح می‌بینید. (من از متر استفاده می‌کنم، نه یارد یا فوت، چون بیشتر مسابقاتی که برای آن‌ها سوارکاران را آماده می‌کنم با اندازه‌گیری متریک برگزار می‌شوند.) من ۴۰۰ متر را به‌عنوان مسافت آغازین تله سرعت در نظر می‌گیرم، چون این سرعت، یک سرعت تند در پرش با اسب است و بیشتر سوارکاران با کانتر رفتن در این سرعت احساس راحتی می‌کنند.
تا اینجا همه‌چیز نسبتا ساده است، درست است؟ اما کمی صبر کنید؛ هرچند سرعت ۴۰۰ متر در دقیقه خیلی بیشتر از چیزی نیست که تا حالا به آن عادت کرده‌اید، باید طول رکاب‌هایتان را حدود ۱ اینچ کوتاه‌تر کنید. باید بتوانید حالت دو نقطه‌ای خود را حفظ کنید؛ حالتی که در آن نشیمنگاه‌تان بالای زین و در عین حال نزدیک به آن قرار دارد، بی‌آن‌که برای حفظ تعادل، بند انگشتان‌تان را روی گردن اسب تکیه دهید. بعد از تنظیم بندهای رکاب و در شرایطی که بند رکاب‌ها به‌صورت عمودی قرار دارند، خودتان را در حالت ایست امتحان کنید: از زین بلند شوید، همان‌طور که در یورتمه سبک می‌نشینید و بلند می‌شوید، سپس در بالاترین نقطه آن حرکت مکث کنید. حالا دست‌هایتان را جلوی سینه روی هم بگذارید و بدون استفاده از دست‌ها برای حفظ تعادل، سعی کنید برای مدت‌زمانی هرچه طولانی‌تر در همان وضعیت متعادل بمانید.
انجام دادن این کار برای شما سخت‌تر از آن است که بیانش برای من ساده باشد. بسیار مهم است که هم از نظر ذهنی و هم از نظر جسمی برای سوارکاری با سرعت آماده شوید و رکاب‌های کوتاه‌تر به شما کمک می‌کنند آمادگی بدنی‌تان را بهتر کنید. دلیلش این است که رکاب‌های کوتاه‌تر باعث می‌شوند عضلات ران و گودی کمرتان خیلی سریع‌تر از حالت معمول خسته شوند.
وقتی رکاب‌ها را در طول کوتاه‌تر تنظیم کردید، در مسیر رفت‌وبرگشت از داخل محدوده سنجش سرعت با کانتر حرکت کنید و زمان هر بار تمرین را یادداشت کنید؛ سرعت ۴۰۰ متر در دقیقه باید ۱ دقیقه زمان ببرد. ممکن است لازم باشد به اسب‌تان یاد بدهید در این بخش شتاب بگیرد، نه این‌که فقط کانتر معمولی برود.
به یاد داشته باشید که یاد گرفتن چهارنعل رفتن با سرعت بیشتر، فرآیندی تدریجی و زمان‌بر است. وقتی توانستید محدوده ۴۰۰ متری سنجش سرعت را با دقت در ۱ دقیقه و با کانتر طی کنید، در نقطه‌ای دیگر از میدان، محدوده سنجش سرعت جدیدی با نشانگرهایی به فاصله ۴۵۰ متر از هم اندازه‌گیری کنید. بار دیگر باید تلاش کنید این مسافت را در ۱ دقیقه طی کنید. (در اینجا می‌توانید روندی را ببینید که من برای افزایش توانایی شما در سوارکاری با سرعت به کار می‌برم.) هر بار که از شما می‌خواهم در محدوده سنجش سرعت با سرعت بیشتری حرکت کنید، بندهای رکاب را ۱ اینچ دیگر کوتاه‌تر کنید؛ یعنی تقریبا به ازای هر ۱۰۰ متر در دقیقه افزایش سرعت، ۱ اینچ کوتاه‌تر، تا سقف ۶۰۰ متر در دقیقه. هرچه سریع‌تر چهارنعل بروید، باید کوتاه‌تر سوار شوید و زاویه لگن‌تان را بیشتر ببندید تا بتوانید با حرکت اسب هماهنگ بمانید.
به احتمال زیاد اسب‌تان به محدوده‌های سنجش سرعت عادت می‌کند و آن‌ها را پیش‌بینی خواهد کرد و در نتیجه باید به او یاد بدهید پیش از ورود دوباره به محدوده سریع‌تر، منتظر بماند. سعی کنید هم از نظر ذهنی و هم از نظر جسمی یک قدم از او جلوتر باشید.
استفاده از عنان پولی
توجه داشته باشید که اسب شما در جریان این فرایند آماده‌تر می‌شود و این افزایش آمادگی بدنی ممکن است در سایر فعالیت‌هایش هم خودش را نشان دهد. اسب‌هایی که پیش‌تر در مسیرهای کراس‌کانتری سطح مبتدی-نوآموز با عنان آزاد کانتر می‌رفتند، ممکن است ناگهان سرحال شوند و علاقه زیادی به این رشته نشان بدهند. این می‌تواند لذت‌بخش باشد، اما با تغییر رفتار اسب، باید شیوه تمرین‌تان را هم متناسب با آن تغییر دهید. به همین دلیل می‌خواهم بدانید عنان پولی را چگونه به کار ببرید، چون وقتی در کنترل سرعت اسب‌تان با مشکل روبه‌رو می‌شوید، این ابزار بسیار کاربردی است.
اگر اسب‌تان به کمک‌های معمول شما برای کم‌کردن سرعت گوش نمی‌دهد، عنان‌ها را کمی کوتاه‌تر کنید، دست چپ‌تان را کاملاً روی گردن اسب و جلوی جدوگاه او قرار دهید و دست چپ را به سمت شانه راست او فشار دهید. هم‌زمان، دست راست‌تان را مستقیم به عقب و به سمت لگن راست خودتان بیاورید. وقتی اسب سرعتش را کم می‌کند، حتماً با نرم‌کردن عنان‌ها به او پاداش بدهید تا متوجه شود از او چه می‌خواهید.
جمع‌بندی
امیدوارم به‌زودی شما هم آن لذتی را که چهارنعل‌رفتن به انسان می‌دهد، تجربه کنید. من همه‌چیزِ مربوط به اسب‌ها را دوست دارم؛ از تمرین‌دادن آن‌ها در درساژ گرفته تا آموزش حفظ آرامش و تعادل در دورهای پرش با اسب و آشناکردن‌شان با نخستین تجربه عبور از آب.
اما حس کامل آزادی را فقط زمانی پیدا می‌کنم که من و اسبم از همه‌چیز دور شده‌ایم و چهارنعل به‌سوی افقی نامرئی می‌تازیم. هر بار که او در هوا شناور می‌شود، برای لحظه‌ای از مشکلات رها می‌شوم؛ رها از مربیان سخت‌گیر و آدم‌های ناراضی، رها از پنچری و هزینه‌های سنگین تعمیر کامیون، رها از قوانین جاذبه و سرعت، و رها از محدودیت‌های زمینی.
مطالب بیشتر
- برای خواندن مقاله جیم وفورد درباره علم چهارنعل‌رفتن، اینجا کلیک کنید.
- یادداشت او درباره این‌که سرعت در کراس‌کانتری چگونه اشتباهات را بزرگ‌تر می‌کند نیز اینجا در دسترس است.
- همه مقاله‌های زنده‌یاد جیم وفورد در پراکتیکال هورسمَن را نیز می‌توانید اینجا بخوانید.
درباره جیم وفورد
جیم وفورد، ستون‌نویس باسابقه پراکتیکال هورسمَن، در سه دوره بازی‌های المپیک و دو دوره قهرمانی جهان رقابت کرد. او همچنین پنج بار قهرمان ملی ایالات متحده آمریکا شد. افزون بر این، مربی‌ای بسیار مورد احترام نیز بود. از سال ۱۹۷۸ و در طول چند دهه، دست‌کم یک شاگرد او در تمامی تیم‌های المپیک، قهرمانی جهان و پان‌آمریکن ایالات متحده آمریکا حضور داشت. او در ۲ فوریه ۲۰۲۳ درگذشت. می‌توانید مقاله ما با عنوان «یاد جیم وفورد» را اینجا بخوانید.
این مقاله نخستین‌بار در شماره ژانویه ۲۰۱۷ مجله پراکتیکال هورسمَن منتشر شد.