راهکارهای بهبود تماس با دهنه
از نظر فنی، «تماس» به ارتباط میان دهان اسب و دست سوارکار گفته میشود.
اما سوارکاری بسیار فراتر از مسائل صرفا فنی است، زیرا ما با موجودی زنده سروکار داریم.
سوارکاری به ارتباطی پیوسته با اسب نیاز دارد و برای شکلگیری این ارتباط، باید با او به زبانی مشترک برسیم.
تماس یکی از اجزای اساسی این زبان است و بدیهی است که احترام و اعتماد، از عناصر ضروری یک تماس خوب به شمار میروند.
در اکویتیشن؛ یعنی هنر و عمل اسبداری و سوارکاری، همهچیز به کیفیت تماس بستگی دارد: تعادل اسب، تغییرات در فرم بدن او و راستای حرکتش، و نیز کیفیت جمعشدن.
تماس همچنین رابطهای دوسویه میان اسب و سوارکار است: سوارکار تنها زمانی میتواند به تماس خوب دست پیدا کند که اسب احساس راحتی و آرامش داشته باشد و با تعادل طبیعی مناسب حرکت کند.
سیلکه روترمان
تماس هرگز نباید با زور ایجاد شود، زیرا دهان اسب بهطور طبیعی بسیار حساس است.
در عوض، باید آن را شبیه ارتباطی تصور کرد که وقتی پدری دست فرزندش را برای عبور از خیابانی شلوغ میگیرد شکل میگیرد: مطمئن، نرم و آرام.
این نوع تماس تنها زمانی ممکن است که دهان اسب آرام و رها باشد.
اگر چنین باشد، اسب ــ به تعبیر فرانسویها ــ «دهنه را میچشد».
به بیان دیگر، اسب با زبان خود حرکتی آهسته و نرم شبیه جویدن انجام میدهد که باعث بالا آمدن دهنه میشود و در نتیجه، مقدار اندکی بزاق تولید میشود.
بنابراین، دهان اطلاعاتی بسیار مهم درباره وضعیت ذهنی و جسمی اسب در اختیار سوارکار میگذارد و کیفیت تماس، به شاخصی برای سنجش حال خوب او هنگام کار تبدیل میشود.
وقتی اسب با تعادل و با تماس درست حرکت میکند، آرامش و هماهنگی خود با سوارکار را نشان میدهد.
عناصر تماس خوب
سوارکاران با شنیدن واژه «تماس»، بهطور خودکار به دستهای خود فکر میکنند. اما مهم است بدانیم که سوارکار همیشه با تمام بدن خود با اسب در تماس است؛ نه فقط از طریق دستها، بلکه با بازوها، شانهها، لگن و تا پاشنهها.
همچنین باید به یاد داشت که نرمی و انعطافپذیری در مفاصل سوارکار، برای سوارکاری خوب کاملا ضروری است.
دستها فقط بخشی از این تصویر کلی هستند.
تماس خوب همچنین مستلزم آن است که دستهای سوارکار همیشه بهشکل خشک و ثابت بالای جدوگاه قرار نگیرند، بلکه تا حدی حرکات طبیعی سر و گردن اسب را دنبال کنند؛ موضوعی که به سوارکار اجازه میدهد، صرفنظر از وضعیت یا فرم بدن اسب، پیوسته با دهان او در ارتباط بماند.
سیلکه روترمان
ارتباط با دهان اسب تا حد زیادی به حس سوارکار بستگی دارد، اما یک قاعده بنیادین و ساده وجود دارد که همه باید رعایت کنند: سوارکاری با تنش بیش از حد در عنانها، که از آن با عنوان «سوارکاری رو به عقب» نیز یاد میشود، نادرست است.
ارتباط با دهان اسب همواره با میزان کشش عنانها تعیین میشود؛ موضوعی که این سوارکار است ــ نه اسب ــ که درباره آن تصمیم میگیرد.
این مسئله نیز به نوبه خود به طول عنانی بستگی دارد که سوارکار انتخاب میکند.
طول درست عنان یکی از عوامل تعیینکننده اصلی برای ایجاد ارتباط خوب است، اما در عین حال برای هر اسب ویژگی خاص خود را دارد و سوارکار باید هنگام گرفتن آرام عنانها آن را حس کند.
طول عنان نباید مانع استفاده اسب از گردن خود شود.
با این حال، سوارکار باید دقت کند که عنانها بیش از حد بلند نباشند، زیرا در این صورت ارتباط دقت خود را از دست میدهد و ممکن است سوارکار برای حس کردن دهان اسب وسوسه شود که دست را به عقب بکشد.
بلند بودن یا شل بودن عنانها بهطور خودکار به معنای ایجاد ارتباطی نرم نیست.
ارتباط خوب، پایدار است، اما از همان ابتدا باید تا حد ممکن نرم و سبک باشد.
هرچه اسب با افزایش جمعشدگی به تعادل بهتری برسد، بیشتر خود را حمل میکند و در نتیجه ارتباط آنقدر سبک میشود که در نهایت میتوان تنها با آنچه «وزن عنانها» نامیده میشود، سوارکاری کرد.
سیلکه روترمان
در نهایت، نباید از تجهیزات سوارکاری که بهدرستی اندازه و تنظیم شدهاند غافل شد، زیرا وسایل نامتناسب میتوانند مشکلات زیادی ایجاد کنند.
در بحث ارتباط با دهان اسب، انتخاب دهنه و بند بینی و نیز تنظیم درست آنها اهمیتی حیاتی دارد.
اگر واقعاً باور داریم که سوارکاری نوعی گفتوگو با اسب است، نباید با سفت کردن افراطی بند بینی، بهاصطلاح «دهان اسب را ببندیم».
ترکیب تمرینهای درست، دست حساس سوارکار و نگرشی که در آن سوارکار اسب را بیتردید شریک خود میداند، باعث میشود بستن دهان اسب با کمک ابزار نه فقط غیرضروری، بلکه نکوهیده باشد.
تنها دهانی آرام و رها به ارتباط خوب منتهی میشود.
سیلکه روترمان
چرا تمرینهای قدم؟
هدف همه تمرینها رسیدن به نوعی ارتباط است که در آن، بهمحض آنکه دستها آرام بالای جدوگاه قرار بگیرند، اسب با گردنی گرد و در حالی که پسسر بالاترین نقطه است، بالاآمده باشد و بهدنبال دست سوارکار برود.
کیفیت این ارتباط باید روی هر دو عنان یکنواخت، کشسان و نرم باشد.
برای رسیدن به این هدف، قدم در سنت سوارکاری فرانسه که من به آن تعلق دارم، نقشی انکارناپذیر دارد، زیرا این گام برای سوارکار مشکل تعادلی ایجاد نمیکند.
سوارکار در قدم، برخلاف یورتمه و کانتر، میتواند آرامتر، عمیقتر و نرمتر در زین بنشیند و بنابراین حرکات خود را آسانتر هماهنگ کند؛ موضوعی که به کمکهای دقیقتر میانجامد.
این گام آهسته همچنین شاخص معتبری برای سنجش کیفیت تماس است، زیرا خطاهای مربوط به تماس در این گام از همه روشنتر خود را نشان میدهند: دست سنگین و تماس نامناسب باعث خشکی در پشت اسب میشود و در نتیجه قدم نامنظم میشود و ممکن است حالتی شبیه حرکت همزمان پیدا کند؛ یعنی ریتم چهارضرب بهتدریج دچار اختلال میشود و قدم نامنظم یا «جانبی» میشود.
این مشکلات نباید نادیده گرفته شوند، زیرا بر کل شیوه حرکت اسب اثر میگذارند و باید بهمحض بروز، بلافاصله برطرف شوند.
برای ایجاد تماس صحیح، اسب باید بتواند خمشدن جانبی را نشان دهد.
خمشدن جانبی همچنین به شکلگیری تماس خوب کمک میکند، زیرا عضلات گردن اسب را نرم و منعطف میسازد.
وقتی از خمشدن جانبی صحبت میکنیم، منظور خمشدن خفیف سر اسب به چپ یا راست است، بدون آنکه گردن بهطور محسوس درگیر شود و بدون آنکه اسب سر خود را کج کند.
این خمش فقط باید در حدی باشد که در سمت مورد نظر، برق چشم اسب دیده شود.
رسیدن به این حالت و حفظ آن برای اسب در این گام آهسته بسیار آسانتر است.
تمرینهایی که خمشدن جانبی را میآزمایند و تقویت میکنند و به نرمتر شدن مفصل پسسری کمک میکنند، ایجاد تماس خوب را تسهیل میکنند.
در نهایت، قدم گام ایدهآلی برای آموزش نکات جدید به اسب است.
اگر کیفیت تماس در یورتمه و کانتر مناسب نباشد، سوارکار باید به قدم برگردد.
قدم شاید گامی آهسته باشد، اما بههیچوجه نباید کُند و بیانرژی باشد.
در تمام تمرینها، اسب باید از دو جهت فعال باشد: از نظر بدنی، با قدمبرداشتن کوشا و گامهای فعال؛ و از نظر ذهنی، با واکنش نشان دادن به کوچکترین اشاره سوارکار.
در ادامه، سه تمرین برای کمک به یافتن تماس باکیفیت آمده است.
تمرین ۱: خمشدن جانبی روی دایره
فرانسوا روبیشون دو لا گرینیه (۱۶۸۸-۱۷۵۱) که او را «پدر سوارکاری کلاسیک» میدانند، در اثر برجسته خود اکول دو کاوالری اشاره کرده است که تمرین روی دایره، اسب را به تسلیم شدن تشویق میکند.
بنابراین، خمش جانبی نهتنها برای سوارکاری درست در خطوط منحنی یا اجرای حرکات جانبی ضروری است، بلکه در آوردن اسب به وضعیت روی دهنه به شکلی ملایم نیز نقش مهمی دارد.
این کار اسب را ترغیب میکند دهانش را رها کند و در فک پایین تسلیم شود؛ موضوعی که به حرکت جویدنِ مشخص منجر میشود.
از طریق تمرینهایی که با هدف خمش جانبی صحیح انجام میشوند، اسب تشویق میشود دهنه را بپذیرد و با تماسی یکنواخت حرکت کند.
حرکات جانبی برای رسیدن به این هدف بسیار مناسباند و در عین حال، به نرمتر و منعطفتر شدن اسب نیز کمک میکنند.
تمرینی که در ادامه توضیح میدهم، باید در ابتدای یک جلسه تمرین چند بار در هر دو جهت اجرا شود، زیرا همزمان دهان اسب را رها میکند و بخش عقب او را نیز به حرکت درمیآورد.
۱.
عنان را بهآرامی جمع کنید و دقت داشته باشید که اسب متناسب با سطح تمرینش، به اندازه کافی بالاآمده باشد و در قدمی پرتحرک حرکت کند؛ قدمی که با گامهای فعال اسب مشخص میشود.
در این تمرین، اسب باید تا حد امکان بالاآمده باشد، اما فقط تا جایی که با سطح تمرین و ساختار بدنی او متناسب باشد.
برای اطلاعات بیشتر درباره این موضوع، به مقاله کیم هرسلو با عنوان «فریم درست درساژ را پیدا کنید» در پرکتیکال هورسمن مگ مراجعه کنید.
۲.
سپس دایرهای با قطر حدود ۱۰ متر سوار شوید و عنان داخل را کمی کوتاهتر از عنان خارج نگه دارید تا خم درست ایجاد شود، و به یاد داشته باشید از کمکهای خارج نیز استفاده کنید.
بهکارگیری کمکهای خارج هم به حفظ خم صحیح کمک میکند و هم از خمشدن بیش از حد جلوگیری میکند، زیرا خم یا فلکشن درست زمانی شکل میگیرد که همه کمکهای شما بهصورت مکمل عمل کنند.
همزمان، از هر دو ساق پا استفاده کنید تا اسب با انرژی به جلو حرکت کند.
۳.
با ساق پای داخل، کپل اسب را به بیرونِ دایره برانید تا پای داخل اسب کمی از روی پای خارج عبور کند.
از آنجا که اسبها بهطور طبیعی تمایل دارند به سمت داخل تسلیم شوند، اسب شما نیز خیلی زود در واکنش به خمش جانبیای که روی دایره از او خواستهاید، از طریق تسلیم شدن در دهان پاسخ خواهد داد.
دقت کنید که با اندکی رها کردن عنان خارج، این تسلیم شدن به سمت داخل را ممکن کنید.
نباید اجازه داد اسب سرش را کج کند یا بیش از اندازه به داخل خم شود؛ موضوعی که با عنان خارج از آن جلوگیری میکنید.
۴.
بهمحض آنکه اسب شما با نرم شدن روی عنانها به خمش پاسخ داد، اجازه دهید بهتدریج به سمت جلو و پایین کش بیاید.
مطمئن شوید اسب دست شما را دنبال میکند و اجازه ندهید عنان را از دستتان بکشد؛ کاری که بعضی اسبها با گذشته نامناسب به انجام آن تمایل دارند.
این کشش نهتنها از نظر حفظ نرمی و جلوگیری از خسته شدن عضلات برای اسب سودمند است، بلکه آزمون خوبی هم هست تا ببینید آیا تماس را میپذیرد و به دستهای شما اعتماد دارد یا نه.
اسبِ درست آموزشدیده، بهمحض آنکه ما دیگر با دستها اثر نگذاریم، تمایل نشان میدهد با سری رو به جلو و پایین و گردنی گرد حرکت کند.
تمرین ۲: انتقالها در گام قدم
این تمرین برای سنجش کیفیت ارتباط با دهنه بسیار مفید است، زیرا اسب باید با اعتماد، دست سوارکار را دنبال کند و دهنه را بپذیرد.
این حرکت در نگاه اول ساده به نظر میرسد، اما از سوارکار نیز توقع زیادی دارد، چون باید با دقت فراوان مراقب باشد ریتم قدم اسب بههم نخورد.
در این حالت، اسب با حفظ فعالیت، بدنش را با خط بالایی گرد کش میدهد.
اینجا، کلنل کارده شروع کرده است به کوتاهکردن عنانها تا اسب را به قدم جمع بازگرداند.
۱.
روی یک خط مستقیم، با یک قدم جمع فعال آغاز کنید؛ اسب باید بالاآمده و در تماسی نرم باشد.
۲.
از آنجا، با استفاده از ساقها از اسب بخواهید گامهایش را بلندتر کند و وارد قدم کشیده شود؛ سپس دستهایتان را بهتدریج به جلو و پایین ببرید و عنان را بهگونهای رها کنید که همواره تماس با دهان اسب حفظ شود.
ممکن است لازم باشد عنانها را کمی بلندتر کنید، اما در بیشتر مواقع جلو و پایین بردن دستها کافی است.
۳.
برای آنکه حرکت آزاد، روان و آرام اسب مختل نشود، با تمام بدنتان حرکت او را دنبال کنید؛ از دستها، بازوها و شانهها گرفته تا لگن.
در حالت ایدهآل، باید بتوانید ریتم حرکت پشت اسب را احساس کنید و بدن خود را با همان ریتم هماهنگ کنید.
شما مجاز نیستید از اسب سریعتر باشید.
۴.
سپس با کوتاهکردن تدریجی عنانها، اما با حفظ فعالیت اسب، گام او را به قدم جمع برگردانید تا گامها کوتاهتر، اما با بالاآمدگی بیشتر شوند.
اسبی که میتواند گامهایش را بلند کند، باید بتواند آنها را کوتاه هم بکند.
جمعکردن و کوتاهکردن عنانها باید بهنرمی انجام شود تا بازگشت به قدم جمع بهدرستی صورت بگیرد.
برای رسیدن به یک قدم جمع واقعی، حفظ فعالیت در گامهای اسب ضروری است.
۵.
در نتیجه، اسب گامهایش را کوتاهتر میکند و با بالاآمدگی بیشتری قدم برمیدارد، در حالی که دهنه را نرم میجود.
سوارکار باید روی تماس نرم تمرکز کند تا خودنگهداری و ریتم صحیح ممکن شود؛ چیزی که وقتی تماس با زور برقرار شود و از سوی اسب پذیرفته نشود، بهسادگی از بین میرود.
اگر این انتقالها را در قالب قدم بهطور منظم تمرین کنید، اسب شما نهفقط انتقالهای روانتری نشان خواهد داد، بلکه بهمحض آنکه گردنش را باز کنید، گامهایش را نیز بلندتر خواهد کرد.
برای باز کردن گردن، میتوانید دستها را به جلو و پایین ببرید و در صورت لزوم عنانها را بلندتر کنید تا اسب بتواند خط بدنش را کشیدهتر کند.
یک قاعده ساده که میتواند به شما در تسلط بر این تمرین و کنترل طول گردن اسب کمک کند این است: طول گامهای اسب، طول گردن او را تعیین میکند!
تنوع تمرین: این انتقالها را روی دایرههای بزرگ و با خمیدگی خفیف اسب نیز اجرا کنید.
تمرین ۳: «لا فول»
«لا فول» نام یک تمرین قدیمی فرانسوی است که در آن اسب در قدم، مجموعهای از حرکات مختلف جانبی را اجرا میکند و هر بار بهشکلی نرم و روان از دست سوارکار پیروی میکند.
این تمرین برای اسب و سوارکار پیشرفتهتر مناسب است؛ یعنی کسانی که میتوانند حرکات جانبی از جمله لیگییلد، تراورس (داخلکردن کپل) و هافپس را در قدم، نرم و روان اجرا کنند.
با وجود سودمندی فراوان این تمرین، سوارکار باید به محدودیتهای فردی اسب در حرکات جانبی احترام بگذارد.
اسب باید همیشه فعال بماند و با تمایل به جلو گام بردارد.
بهتر است زاویه حرکات جانبی را کمتر کنید و تعداد گامهای کمتری بخواهید، تا اینکه درباره کیفیت اجرا مصالحهای صورت گیرد.
۱.
تمرین را در جهت راست، روی یک دایره ۱۰ متری آغاز کنید.
۲.
تقریباً به اندازه طول نیمه اول دایره، شولدراین بروید، سپس در نیمه دوم به تراورس تغییر دهید.
۳.
سپس اسب را روی خط دایره به سمت جلو و پایین بکشید و بعد با آرامش دوباره عنانها را جمع کنید.
دایره را کامل کنید و به مسیر کنار مانژ ادامه دهید.
۴.
یک لیگییلد را به سمت راست در سراسر قطر مانژ اجرا کنید تا به ضلع بلند مانژ برسید؛ در این حالت اکنون در جهت چپ حرکت میکنید.
۵.
پس از عبور از گوشههای ضلع کوتاه، برای یک هافپس در قدم به سمت چپ آماده شوید و آن را در امتداد قطر مانژ اجرا کنید تا دوباره در ضلع بلند مانژ در جهت راست قرار بگیرید.
۶.
در آنجا به تراورس تغییر دهید و ...
۷.
اسب را به سمت جلو و پایین بکشید.
۸.
به اسبتان فرصتی برای استراحت بدهید و سپس این توالی را از سمت چپ آغاز و اجرا کنید.
تماس خوب تنها به دلایلی که پیشتر به آنها اشاره کردم مهمترین موضوع در سوارکاری نیست، بلکه نشانهای خطاناپذیر از رفاه اسب هنگام سواری نیز به شمار میرود.
اسبی که در چارچوب درست حرکت میکند ــ چارچوبی که حاصل تماس خوب، تعادل و کوشش است ــ اسبی است که آرامش و هماهنگی با سوارکارش را نشان میدهد.
باکس جانبی: زمان تسلیمدادن
تسلیمدادن، یا رها کردن، یک کنش دوطرفه و ضروری میان اسب و سوارکار برای رسیدن به تماس خوب است.
سوارکار باید دقیقاً در همان لحظهای با دست خود تسلیم بدهد که اسب تسلیم میشود؛ کاری که به حس زیاد و تجربه فراوان نیاز دارد.
بهدست آوردن دقیق این لحظه، یکشبه ممکن نمیشود، اما هر سوارکار باید بداند این موضوع تا چه اندازه اهمیت دارد و بکوشد لحظهای را حس کند که اسب وا میدهد و تماس با دهنه را میپذیرد.
اگر او بارها نتواند وا بدهد، یا حتی عمدا این لحظه را نادیده بگیرد تا سر اسب را سریع پایین بیاورد، نهتنها روش نادرستی را در پیش میگیرد و به تماس نادرست میرسد، بلکه اعتماد اسب به دستهایش را هم از بین میبرد و مانع میشود این تماس آنقدر نرم باشد که باید باشد.
سوارکار باتجربه این لحظه را، که اسبش قرار است وا بدهد، از قبل پیشبینی میکند و درست اندکی پیش از آنکه اسب این کار را انجام دهد، با باز کردن انگشتانش وا میدهد.
این حالت ایدهآل است و قطعا برای همه سوارکاران ممکن نیست، اما دستکم باید همان لحظهای وا بدهیم که اسب وا میدهد.
سوارکار کمتجربهتر حتی شاید نتواند به این مرحله برسد، اما باید تلاش کند دهان اسب را حس کند تا بتواند کمی بعد از وا دادن اسب، او هم وا بدهد.
درباره کریستیان کارد
کریستیان کارد در بوردو فرانسه و در خانوادهای علاقهمند به اسب به دنیا آمد و در دوران طولانی فعالیتش در ورزش سوارکاری، از همه زاویهها در خدمت رقابتهای درساژ بود. او پس از فارغالتحصیلی از آکادمی نظامی نامدار سنسیر، در سال ۱۹۶۵ به کادر نوآر سومور، این نهاد معتبر، پیوست.
کارد پیش از آنکه درساژ را بهعنوان رشتهای انتخاب کند که بزرگترین موفقیتهایش را در آن به دست آورد، در پرش با اسب و ایونتینگ تا بالاترین سطوح ملی رقابت کرد. او با اسب اخته بودیونی خود به نام سولیتر، از سال ۱۹۷۷ تا ۱۹۸۱ عضو تیم فرانسه بود، در سال ۱۹۷۹ قهرمان درساژ فرانسه شد و همان سال در ترکیب تیم فرانسه قرار داشت که در مسابقات سالانه CHIO آخن به مقام دوم رسید.
پس از آنکه از رقابت فعال بهعنوان سوارکار کنارهگیری کرد، از سال ۱۹۸۵ تا ۱۹۸۹ مربی تیم ملی فرانسه در درساژ بود. او دو سال بعد بهعنوان سوارکار ارشد کادر نوآر بازگشت و تا زمان بازنشستگی رسمیاش در سال ۱۹۹۹ در این سمت ماند؛ پس از آن نیز چندین بار بهعنوان داور سطح «I» در FEI فعالیت کرد. کارد که بیش از ۱۵ سال در اروپا و آمریکای شمالی بهطور فعال کلینیسین بوده، اکنون دوران بازنشستگی خود را در سومور فرانسه میگذراند؛ جایی که مادیان اولدنبرگش، میلیدی، را تمرین میدهد؛ همان اسبی که در این مطلب تصویرش آمده است.
این مقاله نخستینبار در شماره زمستان ۲۰۲۰ منتشر شد.