پرنسس آن: نجات اسب‌های سافک برای حفظ میراث ما حیاتی است
تولیس متسون یک عکس قدیمی سیاه‌وسفید دارد که در آن، یک اسب سافک به همراه پدربزرگش در حال شخم زدن مزرعه است.
این فقط یک یادگار احساسی نیست؛ زیرا اسب‌های سنگین‌جثه نقشی بسیار مهم در کار پیشگامانه تولیس با نژادهای کمیاب داشته‌اند.
اما آغاز این مسیر، از علاقه او به اسب بود.
تولیس، بنیان‌گذار و مدیر استالیون ای‌آی، می‌گوید: «اسب‌های سافک، مثل بسیاری از نژادهای اسب سنگین‌جثه، در دهه‌های ۱۹۳۰ و ۱۹۴۰ نان سر سفره ما آوردند؛ آن‌ها در دوران جنگ‌ها کنار ما کار کردند، بنابراین حالا انتخاب با ماست.
«می‌خواهیم بگذاریم از بین بروند، یا نجاتشان بدهیم؟
«این میراث ماست.»
تولیس یک صبح را در اصطبل گتکامب پارک گذراند؛ جایی که شاهدخت سلطنتی، گله کوچکی از اسب‌های سافک ــ شامل نریان، مادیان و اسب اخته ــ نگه می‌دارد تا ببیند «چطور تلاش می‌کنند جلوی انقراض این اسب‌های شگفت‌انگیز از یک نژاد کمیاب را بگیرند».
او هم به سواری تفریحی رفت، هم سوار کالسکه شد و هم هدایت اسب‌هایی را بر عهده گرفت که با زنجیرهرس مشغول کار روی یک مزرعه بودند؛ سپس به همراه شاهدخت آن، از چند مادیان سافک گتکامب در پادوک‌هایشان بازدید کرد.
او می‌گوید: «آنچه برایم شگفت‌انگیز است، چندمنظوره بودن آن‌هاست.
«تجربه‌ای فوق‌العاده بود؛ سواری شگفت‌انگیزی داشتم و نمی‌دانستم این اسب‌ها تا این حد توانایی‌های مختلف دارند.
«باوجود وزن یک تُن، هم نیرومندند و هم در عین حال وقار و ظرافت دارند.»
اسب‌های سافک برای تولیس اهمیت ویژه‌ای دارند.
در سال ۲۰۱۹، از روش‌های حفاظت انجمادی او برای انتخاب اسپرم ماده استفاده شد تا یک کره‌اسب ماده سافک به دنیا بیاید؛ اقدامی که با هدف افزایش شمار بسیار پایین مادیان‌ها در این نژاد کمیاب انجام شد.
او می‌گوید: «هیچ‌وقت آن‌قدر سریع از میان پاهای عقب یک کره‌اسب نگاه نکرده بودم!»
«این یک نقطه عطف بزرگ بود.
«وقتی آن کره‌اسب ماده به دنیا آمد، گفتم: ‹آینده در دستان همین کره‌اسب است.›»
تولیس همین روش‌های پیشگامانه را برای گونه‌های در معرض خطر دیگر نیز به کار گرفته است؛ از جمله فیل‌های نر و کرگدن‌های سفید، از طریق خیریه او با نام نیچرز سیف.
او می‌گوید: «سافک‌ها به قلبم نزدیک‌اند؛ مادرم آن‌ها را دوست داشت.
«اما این نژاد از این جهت هم برایم اهمیت زیادی دارد که از نظر تولیدمثل، چالشی جدی بوده است.
«برای همین مجبور شدیم سطح کارمان را بالاتر ببریم تا ببینیم چطور می‌توانیم اسپرم را منجمد کنیم و همین دانشی است که حالا آن را به دیگر نژادهای اسب که می‌توانیم کمکشان کنیم، منتقل کرده‌ایم.
«فقط همین نیست؛ ما توانسته‌ایم به گونه‌های دیگری مثل کرگدن‌ها و فیل‌ها هم کمک کنیم و همه این‌ها از اسب سافک شروع شد.
«من از سافک سپاسگزارم، چون آن‌ها به توسعه این فناوری کمک کردند.
«برای نجاتشان مجبور شدیم همه توانمان را به کار بگیریم؛ اگر می‌شد این کار را برای این حیوان شگفت‌انگیز انجام داد، چرا برای گونه‌های دیگر نشود.
«اهمیت نجات این اسب‌ها کاملاً حیاتی است.
«اگر این نژاد را از دست بدهیم، دیگر هرگز نمی‌توان آن را بازگرداند.»
شاهدخت آن در گتکامب، در کنار دیگر حیوانات از نژادهای کمیاب مانند خوک‌های گلاسترشر اولد اسپات، چند رأس اسب سافک نگه می‌دارد.
شاهدخت می‌گوید: «آن‌قدر سن دارم که کار کردن این اسب‌ها را در نورفک دیده باشم.»
«علاقه من به سافک‌ها واقعا از این دلخوری می‌آید که ما به زیان خودمان فراموش کرده‌ایم این اسب‌ها در کار چقدر خوب بودند و چقدر برای ما کار کردند.
«این اسب‌ها آینده دارند،» تولیس می‌گوید. «ما آن ویژگی را از دست داده‌ایم؛ این‌که تشخیص بدهیم این حیوانات واقعا از کاری که انجام می‌دادند لذت می‌بردند.
«این اسب‌های سنگین برای مدت بسیار طولانی برای کار پرورش یافته‌اند.
این در دی‌ان‌ای آن‌هاست.
مردم باید درک کنند که آن‌ها هم حیوانات همراه ما بوده‌اند و هم شریک کاری ما.
آن‌ها می‌فهمند چه کاری انجام می‌دهند و از آن لذت می‌برند؛ کافی است یک قطعه از یراق را به آن‌ها نشان بدهید، خودشان می‌دانند باید چه کنند.
می‌گویند: ‹اشکالی ندارد، این کار را انجام می‌دهیم.›»
در حالی که تولیس پیش‌تر هم از چندمنظوره بودن این اسب‌های سنگین تحت‌تاثیر قرار گرفته است، پرنسس آن به مهارت‌های بیشتری از آن‌ها اشاره می‌کند.
او می‌گوید: «تمام چراگاه‌های ما با سافک‌ها زنجیر‌هارو می‌شوند.
جاهایی هست که کار با اسب واقعا تفاوت ایجاد می‌کند؛ آن‌ها به‌هم‌ریختگی کمتری به‌جا می‌گذارند، تمیزتر کار می‌کنند و می‌توانند در فضاهای کوچک‌تر کار کنند.
«فقط با خودم فکر می‌کنم شاید با بحران سوخت بتوانند آینده‌ای هم داشته باشند،» او با خنده می‌گوید، «پس کاملا هم زیان‌ده نیستند.
این خیلی خوب می‌شود.»
یکی از مسیرهایی که او دوست دارد بیشتر بررسی شود، چوب‌کشی در جنگل است: «این کار در کشورهای نوردیک، ایالات متحده و کانادا خیلی بیشتر انجام می‌شود،» او می‌گوید.
«اگر یراق بخواهید، باید برای تهیه آن به اسکاندیناوی یا آمریکا بروید، اما این‌جا ظرفیت بیشتری از آن چیزی که فکر می‌کنید وجود دارد.
و سال گذشته درخت کریسمس من را یک سافک رساند.
آن‌ها می‌توانند از این کارها بیشتر انجام بدهند.
«از نظر تجاری برای این اسب‌ها امکان‌هایی وجود دارد؛ فقط باید بدانیم آن امکان‌ها دقیقا چه هستند تا مردم بتوانند عملی‌شان کنند.»
تولیس اضافه می‌کند: «تعدادشان کمی رو به بهبود است، اما نباید خیال‌مان راحت شود.
آن‌ها فقط با حسن نیت نمی‌توانند بقا پیدا کنند؛ باید برایشان کار پیدا کنیم.
کاری که در گتکامب انجام می‌دهند، شگفت‌انگیز است.»
«فراموش کرده‌ایم که آن‌ها در کار تا چه اندازه خوب بودند»
پرنسس آن
هر دو، پرنسس آن و تولیس، هم‌عقیده‌اند که برای نجات این نژاد باید خارج از چارچوب‌های معمول فکر کرد و همچنان مرزهای فناوری و ایده‌ها را جلو برد.
وقتی جمعیت مولد یک نژاد بسیار پایین می‌آید، هم‌خونی باعث می‌شود آبستن شدن مادیان‌ها دشوار شود.
طرح مشاوره‌ای اسپارکس، که از تحلیل عمیق شجره‌نامه استفاده می‌کند، اکنون در پرورش سافک هم به کار گرفته می‌شود تا جفت‌گیری‌های مناسب را مشخص کند.
تولیس می‌گوید: «این مثل یک بنگاه همسریابی برای سافک‌هاست و واقعا به تغییر مسیر نژادهای نادر دیگری مثل کلیولند بی هم کمک کرده است.
هم‌خونی در جمعیت‌های کوچک مشکل بسیار بزرگی است، چون می‌تواند به از دست رفتن آبستنی در میانه تا اواخر دوره بارداری، افزایش تلفات نوزادی، ناباروری و مشکلات کیفیت اسپرم منجر شود.
و احتمال نر بودن کره‌اسب‌ها هم بیشتر می‌شود؛ درست وقتی که ما نیاز داریم جمعیت ماده‌ها را افزایش بدهیم.»
پرنسس آن اشاره می‌کند که همین چندمنظوره بودن سافک‌ها باعث می‌شود در تلاقی با نژادهای سبک‌تر انتخاب بسیار خوبی باشند؛ موضوعی که احتمالا به نادرتر شدن این نژاد دامن زده است.
«شاید بتوان گفت دلیل کمیاب‌شدن آن‌ها این است که برای دورگ‌گیری، اسب‌های فوق‌العاده‌ای هستند.» او این را می‌گوید و تولیس را به مادیانی ۲۲ ساله معرفی می‌کند که سه کره‌اسب داشته و یکی از آن‌ها نیمه تروبرد بوده است.
«پاهایشان نسبتاً پاک و بی‌عیب است، برای همین خیلی از آن‌ها را به‌عنوان اسب‌های خوبِ شکار سوارکاریِ سنگین یا میان‌وزن، در تلاقی‌های مستقیم پرورش می‌دادند، اما در عمل آن‌قدر به شجره برنگشتند که این نژاد کم‌کم رو به ناپدیدشدن رفت.
اسب دورگ او قهوه‌ای تیره است، بنابراین اگر به او نگاه کنید، شاید فکر نکنید که یک سافک در او باشد؛ اما اسب‌های دیگری هم هستند که با دیدنشان می‌توان فهمید سافک در پیشینه‌شان وجود دارد.»
پرنسس آن می‌پرسد برای تداوم این نژاد دیگر چه می‌توان کرد.
سافک همیشه منحصراً به رنگ شاه‌بلوطی بوده است ــ به شکل سنتی بدون حرف «تی» ــ اما آیا می‌توان ذخیره ژنی آن را گسترش داد؟
او می‌گوید: «خیلی وقت‌ها مسئله به رنگ برمی‌گردد.
در آمریکا، جمعیت بومی یاد گرفت حیوانات رنگی پرورش دهد.
اگر تنها تفاوت همین باشد، چه اهمیتی دارد؟
پس به‌نظر من ظرفیت پیشرفت وجود دارد.
فکر می‌کنم گاهی درباره فناوری سخت‌گیری بیش از حد می‌کنیم، اما برای نژادهای نادر، این واقعاً یک ابزار بسیار مفید است.
امکاناتی به شما می‌دهد که قبلاً نداشتید.»
تولیس موافق است که همه گزینه‌ها باید بررسی شوند.
او می‌گوید: «ما داریم وارد یک قیف می‌شویم و به آن گرداب انقراض می‌گویند؛ چیزی که بیرون‌آمدن از آن بسیار دشوار است.
باید ببینیم چه چیزهایی در دسترس است و نگاه محدود و تونلی نداشته باشیم.»
اما او همچنان خوش‌بین است: «فناوری را در اختیار داریم و همین حالا هم از آن استفاده می‌کنیم؛ انجماد اسپرم و تخمک، و بعد هم بافت، که آینده است چون کل دی‌ان‌ای را در خود دارد.»
او می‌گوید: «اگر می‌خواهیم این گونه‌ها را نجات دهیم، باید به همه فناوری‌ها نگاه کنیم؛ همه آن‌ها ابزارهای حفاظت هستند.
ما این را به نسل بعدی بدهکاریم.»
او یکی از مادیان‌ها را نوازش می‌کند.
او می‌گوید: «این اسب‌ها، این خط مادری، آینده هستند.
همین اسب‌ها بودند که به نجات فیل‌ها و کرگدن‌ها کمک کردند.»
نکاتی درباره اسب سافک
- سافک یکی از چهار نژاد اسب سنگین بریتانیایی است، در کنار شایر، کلایدزدیل و پرشرون؛ نژادهایی که همگی از بزرگ‌ترین نژادهای اسب در جهان به شمار می‌روند
- این نژاد در زبان محاوره اغلب با نام سافک پانچ شناخته می‌شود، اما شکل درست آن فقط سافک است.
- آن‌ها همیشه شاه‌بلوطی هستند ــ با املای سنتی سافک، بدون حرف «تی».
- این نژاد از سوی تراست بقای نژادهای نادر در فهرست اولویت قرار گرفته است؛ بالاترین سطح خطر انقراض.
- داده‌ها نشانه‌هایی از بهبود را نشان می‌دهد، اما پیش‌آگهی با احتیاط همراه است، چون شمار حیوانات مولد هنوز بسیار پایین است.
- همه اسب‌های ثبت‌شده در کتاب تبار می‌توانند خطوط نری خود را به یک نریان واحد به نام «اسب کریسپ از آفورد» برسانند؛ کره‌اسبی که در سال ۱۷۶۸ متولد شد.
آیا شما تجربه‌ای از اسب‌های سافک دارید؟
برای ما به این نشانی بنویسید: hhletters@futurenet.com
با سپاس از دی‌انداچ که زمینه انجام گفت‌وگو با تولیس متسون، سفیر این مجموعه، را در گاتکامب پارک فراهم کرد