بازگشت ۹۰۰ اسب وحشی به استپ‌های چین پس از ۴۰ سال
در چین، چه بر زمین و چه در آسمان، سالِ اسب است.
امسال چهلمین سالگرد یکی از نخستین تلاش‌های حفاظتی این کشور است: «برنامه بازگشت اسب وحشی» که از سال ۱۹۸۶ تاکنون به تکثیر، انتقال و حفاظت از اسب معروف پرژوالسکی در علفزارهای پهناور این کشور پرداخته است.
داده‌های سال ۲۰۲۵ از بخش پایش این طرح نشان می‌دهد جمعیت اسب‌های وحشی در چین اکنون به ۹۰۰ رأس رسیده و به‌صورت خودپایدار در حال افزایش است. این رقم یک‌سوم کل جمعیت جهانی اسب پرژوالسکی، آخرین گونه غیراهلی روی کره زمین، را تشکیل می‌دهد.
در سال ۱۹۸۵، این گونه در طبیعت چین منقرض‌شده تلقی می‌شد و اسب‌هایی که امروز زنده‌اند، ریشه در شمار اندکی از حیواناتی دارند که در باغ‌وحش‌ها و مراکز تکثیر در اروپا نگهداری می‌شدند.
این اسب کمیاب به نمادی شاخص از احیای بوم‌شناختی تبدیل شده و در سال‌های اخیر نیز به یک نماد فرهنگی بدل شده است؛ نمادی که الهام‌بخش خلق «چنگ‌چنگ»، عروسک رسمی جشن بزرگ جشنواره بهار سال اسب ۲۰۲۶، بوده است.
بخش بزرگی از این ۹۰۰ رأس در ذخیره‌گاه طبیعی دریاچه غربی دون‌هوانگ نگهداری می‌شوند. در این منطقه از استان گانسو که در روزگار باستان با عنوان «دروازه یشم» ــ ورودی سرزمین اصلی چین ــ شناخته می‌شد، ۲۰۰ رأس در قالب ۲۸ گله در دشت‌ها پرسه می‌زنند.
افزایش شمار آن‌ها در یک دهه و نیم گذشته با انتقال اسب‌ها از مرکز حفاظت از حیوانات در معرض خطر گانسو در شهر وووی، در نواحی شرقی‌تر، تقویت شده است؛ مرکزی که روش حمل‌ونقل جاده‌ای دوربردی به نام «انتقال آزاد» را پیشگامانه به کار گرفت.
در این روش، به‌جای بیهوش‌کردن حیوانات و قرار دادن آن‌ها در جعبه‌های حمل، کاری که گاهی به تلفات می‌انجامد، فضای بیشتری برای حرکت در زمان جابه‌جایی در اختیارشان قرار می‌گیرد. در مقطعی، مرکز وووی ۲۸ رأس از این اسب‌های وحشی را در مسافتی بیش از ۶۰۰ مایل به این ذخیره‌گاه منتقل کرد.
مطالب بیشتر درباره این حیوان شگفت‌انگیز:
پس از رسیدن، آن‌ها یک دوره سازگاری را پشت سر گذاشتند. در این مرحله حیاتی، حیوانات دوباره به علوفه‌جویی عادت می‌کنند و اغلب لازم است جیره غذایی‌شان با یونجه‌ای که در محل ذخیره شده، تکمیل شود. این کمک غذایی به‌تدریج کاهش می‌یابد و سپس به‌طور کامل قطع می‌شود تا حیوانات به علوفه‌جویی تشویق شوند.
وانگ هونگ‌جون، رئیس بخش مدیریت حیات‌وحش این مرکز، گفت: «انتظار می‌رود در سال ۲۰۲۶ حدود ۶ کره‌اسب متولد شوند. هدف ما ایجاد جمعیتی سالم با تداوم پایدار نسل‌هاست.»
ذخیره‌گاه‌های دیگری در سین‌کیانگ، مغولستان داخلی و نینگ‌شیا نیز میزبان این حیوان هستند و همگی خودپایدارند، هرچند معرفی اسب‌های جدید همچنان ادامه دارد. اسب پرژوالسکی میراث‌دار ۶۰ میلیون سال تکامل است و از این رو منبعی مهم برای دانش ژنتیکی خانواده اسب‌سانان به‌شمار می‌رود. دیگر اسب‌سانان وحشی همگی یا الاغ هستند یا گورخر.