از سوارکاران قهرمانی جهان چه میتوان درباره قدرت ذهنی آموخت؟
قدرت ذهنی: چه چیزهایی میتوانیم از سوارکاران قهرمانی جهان خود بیاموزیم
دکتر گابی بوسمان، روانشناس ورزشی، توصیههایی ارائه میکند
وقتی در قهرمانی جهان، قهرمانی اروپا یا بازیهای المپیک تکلیف مدالها مشخص میشود، اغلب تفاوتها در حد جزئیات است. اسبها در عالیترین سطح آموزش دیدهاند و سوارکاران نیز به بهترین شکل آماده شدهاند. با این حال، بعضی ورزشکاران درست در لحظهای که باید، توانایی واقعی خود را نشان میدهند و بعضی دیگر نه. این تفاوت، اغلب در ذهن رقم میخورد.
قدرت ذهنی مدتهاست که دیگر فقط موضوعی برای ورزشکاران نخبه نیست. اصول پایه آن به همان اندازه برای نوجوانی که نخستین قهرمانیاش را تجربه میکند، برای آماتور جاهطلبی که در مسابقات آخر هفته به میدان میرود، یا برای سوارکاری که میخواهد پس از یک سواری دشوار دوباره اعتمادبهنفسش را به دست آورد، کاربرد دارد. دکتر گابی بوسمان، روانشناس ورزشی، توضیح میدهد: «قدرت ذهنی یعنی توانایی حفظ کارآمدی زیر فشار، کنار آمدن با عقبگردها و هدایت هدفمند افکار، احساسات و رفتار خود.» یا به بیان سادهتر: یعنی اینکه آدم بتواند در لحظه تعیینکننده، همان چیزی را که واقعاً بلد است، نشان دهد.
چرا مغز ما همیشه بهترین همپیمان ما نیست
ورزشکاران پیش از شروع، به میزان مشخصی از تنش و برانگیختگی نیاز دارند. بوسمان میگوید: «در حالت کلی، ما انسانها طوری ساخته شدهایم که ابتدا بیشتر به خطرها و مشکلات احتمالی توجه کنیم تا به چیزهایی که خوب پیش میروند.» این گرایش، عمیقاً در وجود ما ریشه دارد. اما برای سوارکاران، همین موضوع میتواند باعث شود که پس از یک اشتباه یا یک آزمون دشوار، خیلی زود فکرهایی از این دست شکل بگیرد: «امروز اصلاً هیچچیز طبق برنامه پیش نمیرود.» «این آخر هفته، آخر هفته من نیست.» «من اینجا هیچوقت خوب سوارکاری نکردهام.» دقیقاً از همینجا قدرت ذهنی آغاز میشود. چون سوارکاران موفق، از استعدادهای جوان گرفته تا شرکتکنندگان قهرمانی جهان، یاد گرفتهاند افکار خود را آگاهانه هدایت کنند و روی چیزهایی تمرکز داشته باشند که به آنها احساس امنیت میدهد.
بازگشت به ریشهها
بهویژه وقتی سطح انتظارها بالا میرود، یک فکر بهظاهر ساده میتواند بسیار کمککننده باشد. گابی بوسمان این موضوع را خیلی روشن بیان میکند: «اصلاً چرا سوارکاری را شروع کردم؟» کسی که صادقانه به این پرسش پاسخ بدهد، بهندرت به مدال یا جایگاه فکر میکند. خیلی بیشتر پای لذت بودن با اسب، حس حضور در زین یا لحظههای خاص با این شریک چهارپای در میان است. بوسمان این رویکرد را «بازگشت به ریشهها» مینامد. این بازگشت میتواند از فشار کم کند. یادآوری میکند که اشتیاق به اسبها، خیلی پیش از هدفهای ورزشی وجود داشته است. و همچنین یادآوری میکند که همین دلبستگی به اسب، نیروی محرک هر روزه است. دیروز، امروز، فردا.
به همین دلیل، این دقیقاً همان فکری است که هر سوارکار مسابقه باید هر از گاهی به خودش یادآوری کند؛ فرقی نمیکند پیش از تمرین بعدی باشد، در میدان گرمکردن یک مسابقه محلی یا در قهرمانی جهان.
مستطیل درساژ همیشه همان است
هر کس سوارکاران طراز اول ما را زیر نظر بگیرد، اغلب به یک نکته میرسد: آرامش آنها چشمگیر است.
با این حال، آنها هم فشار و تنش را احساس میکنند، بهویژه در یک مسابقه قهرمانی که خوشبختانه هیچوقت به امری عادی تبدیل نمیشود.
تفاوت در این است که آنها چگونه با این تنش کنار میآیند.
عوامل مختلفی میتواند در اینجا به سوارکار احساس اطمینان بدهد.
نخست اینکه کمک میکند به خودتان یادآوری کنید که تنش میتواند هم مثبت باشد و هم منفی.
اسبها این موضوع را به ما نشان میدهند: بدون تنش مثبت، نمیتوانند از عهده وظایفی که از آنها خواسته میشود برآیند.
اگر تنش بیش از حد بالا برود، به گرفتگی تبدیل میشود و آن وقت حتی سادهترین کارها هم گاهی دیگر بهخوبی انجام نمیشود.
اما یک سوارکار چطور میتواند خودش را به لحظه حال برگرداند؟
جملهای که بوسمان بارها به سوارکاران درساژ میگوید این است: «مستطیل درساژ همیشه همان است.» چه یک درساژ رده ئی باشد، چه یک مسابقه ملی یا حتی قهرمانی جهان در کشور خودتان؛ اصل آزمون عوض نمیشود.
حرکات و لِسونها همانها هستند.
توانایی هم همان توانایی است.
این حرف شاید در نگاه اول بدیهی به نظر برسد، اما برای هر سوارکار یک پیام مهم دارد: این محل برگزاری نیست که عملکرد را تعیین میکند، بلکه آمادگی است.
کسی که در خانه میتواند یک انتقال تمیز اجرا کند، در اصل باید بتواند همان را در مسابقه هم سوار شود.
هنر کار در این است که به این توانایی اعتماد کنید.
بعد از خطا، نوبت وظیفه بعدی است
یکی از بزرگترین چالشها در ورزش سوارکاری، کنار آمدن با اشتباهات است.
ایستادن برای ادای احترام کج از آب درمیآید.
یک تعویض ناموفق میشود.
فاصله تا مانع کاملاً دقیق درنمیآید.
بسیاری از سوارکاران حتی چند ثانیه یا چند دقیقه بعد هم هنوز درگیر همان یک لحظه هستند؛ در حالی که آزمون مدتهاست ادامه پیدا کرده است.
برای همین، بوسمان با یک اصل ساده کار میکند: وین؛ یعنی «الان چه چیزی مهم است؟»
الان چه چیزی اهمیت دارد؟
نه اشتباهی که ۳۰ ثانیه پیش رخ داده است.
نه نگرانی درباره نمره.
بلکه وظیفهای که همین حالا پیش روست.
او اینطور توضیح میدهد: «سر، بدن و اسب باید در همینجا و همین لحظه باشند.»
بهترین سوارکاران دقیقاً همین مهارت را دارند.
آنها خطاها را بعداً تحلیل میکنند.
اما در لحظه تعیینکننده، دوباره تمرکزشان را روی وظیفه بعدی میگذارند.
این تواناییای است که هر سوارکاری میتواند از آنها یاد بگیرد.
مغز را مثل یک عضله تمرین دهید
قدرت ذهنی از آسمان نمیافتد.
همانطور که میشود لِسونها، پرشها یا انتقالها را تمرین کرد، ذهن را هم میشود تمرین داد.
به همین دلیل، بسیاری از ورزشکاران طراز اول با تجسم ذهنی کار میکنند.
آنها روندها را در ذهن خود تصویر میکنند، آزمونها را مرور ذهنی میکنند و تصویری روشن از این میسازند که سواری باید چه حسی داشته باشد.
برای شروع، لازم نیست این کار پیچیده باشد.
هر کسی که پیش از مسابقه آگاهانه یکبار مرور کند که آزمون را چگونه میخواهد پیش ببرد، چه کمکهایی میخواهد بدهد و اسب باید چه حسی زیر او داشته باشد، در واقع از همانجا تمرین آمادگی ذهنیاش را آغاز کرده است.
قدرت واژههای درست
عامل تفاوتساز دیگر، چیزی است که به آن «خودگویی» میگویند؛ همان صدای درونی.
در حالی که بعضیها پیش از شروع مدام به خودشان میگویند چه چیزهایی ممکن است خراب شود، ورزشکاران موفق آگاهانه از فکرهای تقویتکننده استفاده میکنند.
گابی بوسمان نمونههای بسیار خوبی مطرح میکند که هر کسی میتواند مورد مناسب خود را از میان آنها انتخاب و برای خودش دقیقتر و شخصیتر کند:
- «برای همین تمرین کردهام.»
- «امروز نشان میدهم چه تواناییای داریم.»
- «ما یک تیم قدرتمند هستیم.»
- «دقیقاً همین را میخواهم.»
- «از پسش برمیآیم.»
اثر این جملهها از جادو نمیآید.
آنها یادآور واقعیتها هستند؛
یادآور جلسههای تمرینی؛
یادآور پیشرفتها؛
و یادآور چالشهایی که پیشتر با موفقیت پشت سر گذاشته شدهاند.
و دقیقاً همین یادآوریهاست که اعتماد و اطمینان میسازد.
وجه مشترک سوارکاران موفق
آیا چیزی هست که تقریباً همه سوارکاران موفق در آن مشترک باشند؟
برای گابی بوسمان، پاسخ بدون لحظهای تردید این است: «اشتیاق.» اشتیاق به اسبها. اشتیاق به ورزش. و آمادگی برای ادامه دادن، حتی وقتی یکبار همهچیز مطابق میل پیش نمیرود.
چون مسیر رسیدن به بالا بهندرت خطی و مستقیم است.
بوسمان برای توضیح این موضوع از این نقلقول استفاده میکند: «متأسفانه برای رسیدن به موفقیت آسانسوری وجود ندارد. باید از پلهها بالا برویم.» شاید دقیقاً مهمترین پیامی که میتوان از سوارکاران حاضر در قهرمانی جهان گرفت، همین باشد.
این دور بینقص نیست که تفاوت را رقم میزند.
آن یک موفقیت بزرگ و استثنایی هم نیست که همهچیز را تعیین میکند.
بلکه توانایی ماندن در مسیر است؛
یاد گرفتن از اشتباهها؛
معیار قرار دادن پیشرفتهای شخصی؛
و اینکه هر بار با اطمینان به سراغ مأموریت بعدی بروید.
چون قدرت ذهنی تازه در قهرمانی جهان شروع نمیشود.
از تمرین بعدی شروع میشود.
از مسابقه بعدی.
و از تصمیم برای اعتماد به خود.
کارشناس ما: دکتر گابی بوسمان
این ورزشکار پیشین دوومیدانی و روانشناس ورزش، بیش از ۲۰ سال است که از نظر روانشناسی ورزشی در کنار سوارکاران طراز اول آلمان قرار دارد.
او از سال ۲۰۰۶ بهطور منظم در بازیهای المپیک، قهرمانی جهان و قهرمانی اروپا، عضوی از «تیم پشت تیم» بوده است.
او یکی از نویسندگان کتاب «از نظر ذهنی قدرتمند در ورزش سوارکاری» است.