تشویقی به اسب؛ ابزار آموزش یا دردسر؟
۱. تشویقی دادن به اسب دقیقاً یعنی چه؟
تشویقی می تواند بخشی از یک روش آموزشی مبتنی بر تقویت مثبت (Positive Reinforcement) باشد.
در تقویت مثبت، پس از اینکه اسب رفتار مطلوبی انجام می دهد، یک پیامد خوشایند برای او ایجاد می شود؛ این پیامد می تواند یک خوراکی مناسب باشد. هدف این است که اسب ارتباط میان رفتار صحیح و نتیجه مطلوب را یاد بگیرد و احتمال تکرار آن رفتار افزایش پیدا کند.
بنابراین تشویقی صرفاً «غذا دادن به اسب» نیست.
تفاوت مهم اینجاست:
غذا دادن: خوراکی بدون ارتباط مشخص با یک رفتار.
تشویقی آموزشی: ارائه یک پاداش در ارتباط با رفتاری که می‌خواهیم آن را تقویت کنیم.
همین تفاوت ساده، تشویقی را از یک خوراکی معمولی به یک ابزار آموزشی تبدیل می کند.
۲. چرا از تشویقی استفاده می کنیم؟
استفاده صحیح از تشویقی می تواند در چند زمینه به آموزش اسب کمک کند.
افزایش انگیزه
پاداش می تواند اسب را برای مشارکت در یک تمرین یا یادگیری رفتار جدید، مشتاق تر کند.
یادگیری سریع تر
وقتی پیامد یک رفتار برای اسب خوشایند باشد، ارتباط میان رفتار و نتیجه می تواند برای او واضح تر شود.
ایجاد تجربه مثبت
در بعضی موقعیت های آموزشی، ایجاد یک تجربه مثبت می تواند به اسب کمک کند تا موقعیت را با احساس مطلوب تری تجربه کند.
تقویت همکاری
وقتی اسب متوجه شود رفتار مطلوب او با نتیجه مناسبی همراه می شود، همکاری میان اسب و انسان می تواند تقویت شود.
کاهش ترس و استرس در برخی موقعیت ها
تشویقی به تنهایی درمان ترس یا استرس نیست؛ اما در یک برنامه آموزشی صحیح می تواند برای ایجاد ارتباط مثبت با برخی موقعیت های نا آشنا یا دشوار مورد استفاده قرار گیرد.
آموزش رفتار های جدید
از تشویقی می توان برای تقویت رفتار های مشخص و قابل مشاهده استفاده کرد؛ به شرط آنکه زمان بندی و روش ارائه آن درست باشد.
۳. چه زمانی باید به اسب تشویقی بدهیم؟
یکی از مهم ترین اصول استفاده از تشویقی، زمان بندی است.
اگر اسب رفتار مطلوبی انجام داده باشد اما تشویقی چندین ثانیه یا حتی مدت بیشتری بعد ارائه شود، ممکن است اسب متوجه نشود که دقیقاً برای کدام رفتار پاداش گرفته است.
به همین دلیل، بهتر است ارتباط میان رفتار و پاداش تا حد امکان واضح و سریع باشد:
رفتار مطلوب → علامت تأیید → تشویقی
در آموزش های حرفه ای، ممکن است از یک علامت مشخص مانند صدای (آفرین) یا یک علامت کلامی استفاده شود تا دقیقاً به اسب نشان دهد کدام رفتار مورد تأیید بوده است.
برای مثال، اگر هدف این است که اسب برای چند لحظه آرام و بدون حرکت بایستد، تشویقی باید در ارتباط با همان رفتار مطلوب ارائه شود؛ نه زمانی که اسب شروع به هل دادن، جست و جوی خوراکی یا رفتار نا مناسب کرده است.
زمان مناسب تشویقی، بخشی از خود آموزش است.
۴. چه چیزی به اسب بدهیم؟
انتخاب تشویقی باید با سلامت، شرایط بدنی و نیاز های تغذیه ای اسب متناسب باشد.
از گزینه های رایج می توان به خوراکی هایی مانند هویج و سیب و همچنین برخی تشویقی های تجاری مخصوص اسب اشاره کرد.
اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد:
هر خوراکی برای هر اسبی مناسب نیست!
وضعیت بدنی، میزان قند و نشاسته خوراکی، شرایط متابولیکی و سابقه مشکلات سلامتی اسب می تواند در انتخاب تشویقی اهمیت داشته باشد.
برای نمونه، در اسب هایی که محدودیت های تغذیه ای یا مشکلات متابولیکی دارند، انتخاب خوراکی باید با دقت بیشتری انجام شود.
همچنین خوراکی باید در قطعات کوچک و قابل کنترل ارائه شود تا هم میزان مصرف مدیریت شود و هم خطر بلع نا مناسب کاهش پیدا کند.
جزئیات خوراکی های مجاز و ممنوع و همچنین مقدار مناسب تشویقی برای هر اسب، موضوعی تخصصی است که در مقالات آینده رادمهر به صورت جداگانه بررسی خواهد شد.
۵. اشتباهات رایج؛ مرز بین پاداش و ایجاد رفتار نامطلوب
یکی از مهم ترین نکات در استفاده از تشویقی این است که هر رفتاری نباید با خوراکی پاداش داده شود.
چند اشتباه رایج عبارت اند از:
دادن تشویقی برای رفتار های نامطلوب
اگر اسب برای گرفتن خوراکی هل بدهد، جیب انسان را بگردد یا رفتار نا مناسبی نشان دهد و در همان لحظه تشویقی دریافت کند، ممکن است نا خواسته همان رفتار تقویت شود.
صبر نکردن برای رفتار درست
پاداش باید با رفتار هدف ارتباط داشته باشد؛ نه صرفاً با حضور اسب یا درخواست او برای خوراکی.
استفاده از قطعات بزرگ
قطعات بسیار بزرگ نه تنها کنترل مقدار خوراکی را دشوار می کنند، بلکه می توانند خطر بلع نا مناسب یا خفگی را افزایش دهند.
استفاده بیش از حد
تشویقی نباید به بخش قابل توجهی از جیره غذایی اسب تبدیل شود.
اجازه دادن به اسب برای گرفتن خوراکی از جیب یا دست
این رفتار ممکن است به تدریج به یک عادت نا مطلوب تبدیل شود و در بعضی اسب ها رفتار های هل دادن، جست و جو یا حتی گاز گرفتن را تقویت کند.
بنابراین، هدف تشویقی باید آموزش باشد، نه صرفاً راضی کردن اسب.
۶. قانون طلایی تشویقی دادن به اسب
اگر قرار باشد تمام این مقاله را در یک اصل خلاصه کنیم، می توان گفت:
تشویقی باید با رفتار مطلوب، زمان بندی صحیح و توجه به سلامت اسب همراه باشد.
یک تشویقی خوب باید چهار ویژگی اصلی داشته باشد:
آموزش صحیح
بدانیم دقیقاً چه رفتاری را می خواهیم تقویت کنیم.
زمان‌بندی دقیق
پاداش را نزدیک به رفتار مطلوب ارائه کنیم.
توجه به سلامت
خوراکی و مقدار آن با شرایط اسب سازگار باشد.
احترام متقابل
تشویقی نباید باعث ایجاد رفتار های تهاجمی، هل دادن یا بی احترامی در تعامل اسب و انسان شود.
به بیان ساده، تشویقی جایگزین آموزش نیست؛ بخشی از یک آموزش صحیح است.
۷. تشویقی فقط یک خوراکی نیست
اگر درست استفاده شود، تشویقی می تواند ابزاری برای ایجاد انگیزه، تقویت رفتار مطلوب و ساختن تجربه ای مثبت برای اسب باشد.
اما تفاوت میان یک تشویقی مفید و یک خوراکی ساده، در نحوه استفاده از آن است.
تشویقی زمانی ارزشمند می شود که بدانیم:
چه چیزی بدهیم، چه زمانی بدهیم و مهم تر از همه، برای چه رفتاری بدهیم.
این موضوع فقط نقطه شروع است. در مقالات آینده رادمهر، به جزئیات بیشتری درباره روش صحیح گرفتن تشویقی، آموزش با کلیکر، آموزش اسب جوان، استفاده از تشویقی در بارگیری اسبکش، سم گیری و مراقبت‌های دامپزشکی، آموزش هنگام سواری، اسب های مسابقه ای، اسب های چاق و مبتلا به لامینیت یا EMS، خوراکی های مجاز و ممنوع و مقدار تشویقی بر اساس وزن اسب خواهیم پرداخت.
منابع
British Equine Veterinary Association (BEVA)
Deanna Corby Dressage
Veterinary Equine Behavior Sources
