همراستایی و تعادل؛ راهی برای سوارکاری بهتر
آیا گاهی در چرخاندن یا هدایت اسبتان مشکل دارید؟ آیا در کنترل ریتم یا مستقیمبودن اسب به دردسر میافتید؟ آیا روی یک عنان احساس خشکی میکنید یا در یک سمت خمشدن اسب را ندارید؟ دوست دارید ارتباط بهتری با اسبتان برقرار کنید؟ میخواهید حس کنید شما و او میتوانید همدیگر را درک کنید؟
به احتمال زیاد، اگر با هر یک از این مشکلات روبهرو هستید، دلیلش کمتلاشی شما نیست، بلکه ناهماهنگیها و عدمتعادلهای ظریف در بدن شماست. وقتی حتی در یک بخش از بدنتان متعادل و در مرکز نیستید، ناچار میشوید در بخشی دیگر عضلات را بیش از حد منقبض کنید تا خودتان را روی زین نگه دارید. فرقی نمیکند شانهتان را سفت کنید، مفصل رانتان را یا مچ پا را — هر سوارکار به شیوه خودش این کمبود را جبران میکند — در هر صورت تواناییتان برای شنیدن و حسکردن اسب و درک آنچه زیر بدنتان میگذرد، کمتر میشود. هر چیزی که اسب تلاش میکند احساس کند برایش گیجکننده میشود، چون شما پیامهای متناقض میفرستید یا اصلاً راه پیام بسته میشود و هیچ ارتباطی شکل نمیگیرد.
راستای صحیح، پاسخ مشکل است
این موضوع بسیار ساده به نظر میرسد، اما به محض اینکه بدنتان در راستای درست قرار بگیرد، میتوانید رها شوید، به تعادل برسید و کاملاً هماهنگ با اسبتان بنشینید. دیگر لازم نیست برای حفظ موقعیتتان هیچ بخشی از بدن را بیش از حد منقبض یا سفت کنید و اسبتان هم دیگر مجبور نیست برای جبران این عدمتعادل، وزنش را میان چهار دستوپایش جابهجا کند تا زیر شما متعادل بماند. در این حالت، او فقط روان حرکت میکند، چون با توزیع برابر وزن روی هر پا، بهدرستی در تعادل قرار دارد.
در این مطلب توضیح میدهم چگونه خودتان را به راستای صحیح، تعادل و رهایی برسانید. چه سوارکاری نسبتاً مبتدی باشید و چه پیشرفتهتر، فوراً تفاوت را احساس خواهید کرد. با این حال، اینجا صحبت از تغییرات چشمگیر در بافت نرم و حافظه عضلانی است. رسیدن به یک نشست واقعاً مستقل و متعادل، بسته به سطح مهارت و زمانی که میتوانید صرف کنید، ممکن است یک، دو یا حتی سه سال طول بکشد. با این وجود، حتی اگر از آمادگی بدنی کامل برخوردار نیستید یا نمیتوانید هر روز سوارکاری کنید، از امروز شروع کنید و مسئولیت این را بپذیرید که تا حد ممکن در راستای صحیح و متعادل باشید. دست به کار شوید؛ آن وقت بیشتر مشکلاتی که با آنها درگیر هستید، بهتدریج از بین میروند.
اما پیش از شروع، میخواهم شما را با این مفهوم بسیار مهم آشنا کنم…
مقیاس آموزشی سوارکار
همه ما مقیاس آموزشی اسب را میشناسیم — ریتم، رهایی، ارتباط، پیشرانی، مستقیمبودن، جمعشدگی — اما چه کسی از یک مقیاس آموزشی برای سوارکار حرف میزند؟ من میزنم. و این مقیاس با اینجا آغاز میشود…
تعادل و راستای صحیح: دیگر از هیچ بخشی از بدنتان برای محکمماندن روی زین استفاده نمیکنید؛ بنابراین اسبتان نه دچار گرفتگی و انسداد میشود و نه مجبور است جبران کند، و در نتیجه میتواند خودش نیز به تعادل و راستای صحیح برسد.
آرامش: آنقدر از تنش رها هستید که بهروشنی اسبتان را حس میکنید و او نیز بهروشنی شما را احساس میکند.
درک: هدف و روند پیشرفت تمرین اسبتان را میفهمید و از نظر ذهنی کمکم درک میکنید که او چگونه و چرا باید به اطلاعاتی که به او میدهید پاسخ بدهد.
ارتباط: این اطلاعات را بهوضوح در اختیار اسب میگذارید تا بفهمد از او چه میخواهید و با میل خود پاسخ بدهد. اگر او فقط به اطلاعات نادرست یا به کمکهایی که به شکل اشتباه داده شده واکنش نشان داده باشد، هرگز بابت انجام کاری نادرست او را اصلاح نمیکنید.
کنترل: اکنون از همه ابزارها و تواناییهایی که در اختیار دارید استفاده میکنید تا به شکلی مثبت بر اعمال و رفتار اسبتان اثر بگذارید و آن را هدایت کنید.
توجه کردید که آخرین کیفیت، کنترل اعمال اسب است؟ متأسفانه بیشتر سوارکاران ـ و بسیاری از مربیان ـ انگار میخواهند این مقیاس را وارونه کنند و از همان ابتدا سراغ کنترل، کنترل و باز هم کنترل بروند. اما تا وقتی نتوانید واقعاً خودتان را کنترل کنید، نمیتوانید اسبتان را هم بهدرستی کنترل کنید.
راستا و متعادل در حالت ایستاده
رکابها را طوری تنظیم کنید که وقتی پاهایتان آزادانه آویزان است، کف رکاب به استخوان قوزک پا برسد. پا را در رکاب بگذارید و حدود ۹۰ درصد وزن بدنتان را روی سینه پا بیندازید ـ نه روی پنجه و نه روی رویه پا ـ و کف پاها را صاف نگه دارید؛ انگار هنوز روی زمین ایستادهاید. البته اگر مثل بیشتر سوارکاران باشید، به شما گفتهاند که باید پاشنهها پایین باشد، اما اگر بخواهید این وضعیت را به زور ایجاد کنید، در نهایت مچ پاها سفت و پرتنش میشود. کف پاها را صاف نگه دارید و بهتدریج، با بهتر شدن نشست شما، پاشنهها میتوانند بهصورت طبیعی کمی پایینتر بیایند، چون مچها آرام، انعطافپذیر و بدون تنش شدهاند. با هر گام، مچ پاها بهطور طبیعی رو به پایین خم میشوند تا شما با حرکت اسب هماهنگ بمانید.
از پشت، میخواهم سمت چپ بدن شما در سمت چپ اسب و سمت راست بدن شما در سمت راست اسب باشد. ستون فقراتتان صاف است، شانهها همسطحاند و سرتان بدون کج شدن یا چرخیدن، درست در مرکز بالای شانهها قرار دارد؛ وضعیتی که اگر بههم بخورد میتواند تعادل را بهشدت مختل کند. مستقیم به جلو، میان گوشهای اسب، نگاه کنید. همانطور که به شاگردانم میگویم: «در این مرحله، وقتی سر را میچرخانید، بدنتان هم دنبالش میآید و در نهایت از راستا خارج میشوید و به اسب آویزان میمانید. تا وقتی به یک نشست نسبتاً متعادل نرسیدهاید و یاد نگرفتهاید سر را از بقیه بدن جدا نگه دارید، اجازه ندارید سرتان را بچرخانید.»
از بغل، همان قاعده قدیمی راستای بدن ـ گوش، شانه، لگن، پاشنه ـ همچنان سادهترین و درستترین شیوه نشستن است. وقتی به جلو خم میشوید یا به جلو میافتید، از مرکز ثقل اسب جلوتر قرار میگیرید. وقتی به عقب تکیه میدهید یا به عقب میافتید، نهتنها از مرکز ثقل اسب عقبتر هستید، بلکه از مرکز ثقل خودتان هم عقب میمانید. در هر دو حالت، برای حفظ خودتان ناچار میشوید بخشی از بدن را منقبض کنید.
برای اینکه نشیمن شما در وضعیت درست قرار بگیرد، رکابها را رها کنید و پاهایتان را جلوی لت زین بالا بیاورید. در این حالت، جای درست استخوانهای نشیمن را احساس میکنید و کمرتان در بخش پایین صاف میشود؛ در واقع، دیگر نمیتوانید کمر را گود نگه دارید.
همراستایی و تعادل در حرکت
ابتدا «چهار قانون من برای پیشرفت بهتر» را که در ادامه آمده بخوانید: روی خطوط مستقیم بمانید، روی ترک دوم بمانید، سرعت را کم کنید و فکر «گرد و پایین» را کنار بگذارید. با در نظر داشتن این اصول، روی رکابها بایستید و دستهایتان را روی گردن اسب بگذارید. این کار کمک میکند برابری و تعادل خود را در زین بهتر احساس کنید. وقتی توانستید در حالت ایست کامل، بدون تکیه و با اطمینان روی رکابها بایستید، همین تمرین را در حرکت و در قدم انجام دهید. هر زمان احساس کردید جایگاه بدنتان بههم میریزد یا دچار تنش میشوید، به ایست کامل برگردید و دوباره وضعیت خود را تنظیم کنید.
سپس روی حفظ همراستایی و تعادل در یورتمه نشستهـبرخاسته کار کنید. بزرگترین مشکلی که ممکن است با آن روبهرو شوید این است که منتظر بمانید اسب شما را از زین به بالا هل بدهد؛ این موضوع باعث میشود اندکی از ریتم حرکت عقب بیفتید و از هماهنگی خارج شوید، و همین نسخهای قطعی برای ایجاد تنش است. از کجا بفهمید؟ اگر حس کردید حرکت کمی دوضرب شده یا چیزی شبیه «با-بامپ» به وجود آمده است، به قدم برگردید، وضعیت بدنی خود را دوباره مرتب کنید و بار دیگر از اسب یورتمه بخواهید؛ این بار تلاش کنید نشستهـبرخاسته را هماهنگتر با حرکت اسب انجام دهید. در همین حین، نگاه و ناف خود را از میان گوشهای اسب به سمت جلو و به سوی ترک دوم نگه دارید، وزن را روی پنجه پاها حفظ کنید، ارتباط با عنان بیرونی را نگه دارید و زاویه لگن را فقط به اندازهای ببندید که شما را به سمت مرکز ثقل خودتان و اسبتان جلو بیاورد.
کانتر سختترین حرکت برای حفظ تعادل و همراستایی است، چون جهتدار است؛ بخش داخلی بدن اسب اندکی جلوتر از بخش بیرونی حرکت میکند. اگر مثل بیشتر سوارکاران باشید، برای جبران، بدن خود را کمی به سمت داخل میچرخانید؛ در نتیجه شانهها دیگر موازی با جدوگاه اسب نمیمانند، لگن داخلی به عقب رانده میشود، استخوان نشیمن داخلی به سمت مرکز بدن اسب میآید و استخوان نشیمن بیرونی از زین جدا میشود و دیگر با پای عقب بیرونی اسب در یک راستا نیست. در این حالت، نهتنها برای نگه داشتن خودتان بخشی از بدنتان را منقبض میکنید ــ که معمولاً دستکم پای داخلی است ــ بلکه کاملاً برخلاف حرکت اسب قرار میگیرید؛ در نتیجه کانتر اسب از هماهنگی خارج میشود و تنظیم گام او دشوار میشود. کانتر سه فاز دارد، بنابراین اگر با فاز اول، یعنی زمانی که پای عقب بیرونی اسب از زمین جدا میشود، هماهنگ نباشید، در فاز دوم نیز هماهنگی کمتری خواهید داشت ــ یعنی پای عقب داخلی و دست بیرونی ــ و در فاز سوم، یعنی دست داخلی، کاملاً از ریتم خارج میشوید.
برای هماهنگ شدن، بدن خود را کمی به سمت بیرون بچرخانید؛ فقط به همان اندازهای که شانههایتان با جدوگاه اسب موازی شود، پای بیرونیتان عقب برود و استخوان نشیمن و لگن بیرونیتان بالای پای عقب بیرونی اسب قرار بگیرد. داخل رکاب داخلی پایین بروید، وگرنه لگن داخلی وزن زیادی را تحمل میکند و فشرده میشود. با این کار، لگن شما نرم و منعطف میماند تا بتواند همزمان با جلو آمدن بیشتر پای اسب به زیر بدن، رو به جلو حرکت کند و با بالا آمدن پشت اسب، رو به بالا دنبال کند. وقتی در نهایت بخش داخلی بدن شما کمی جلوتر از بخش بیرونی بدنتان قرار بگیرد، شما و اسبتان هماهنگ و همزمان حرکت خواهید کرد.
پیچها و دایرهها
در قانون اول از چهار قانونم ــ ماندن روی خطوط مستقیم ــ توضیح میدهم که نیروی گریز از مرکز در یک دایره، و همچنین در گوشهای که یکچهارم دایره است، چگونه میتواند باعث شود بیش از حد به سمت داخل بچرخید، نشیمنگاهتان به سمت بیرون جابهجا شود و هم خودتان و هم اسبتان از تعادل خارج شوید. به همین دلیل است که برای تمرین ابتداییِ همراستایی و تعادل، بر ماندن روی خطوط مستقیم، نه سوارکاری روی دایرهها، تاکید میکنم.
اما وقتی شما و اسبتان در آغاز ورود به یک دایره یا گوشه، متعادل و همراستا باشید، او بهخوبی از پس آن برمیآید؛ البته به شرطی که آن حرکت برای سطح آموزش او بیش از حد کوچک نباشد. به همین دلیل کوچکترین دایره ما در سطح ترینینگ، ۲۰ متر است. تنها زمانی که اسب بهتدریج در روند تمرین جمعتر، نیرومندتر و دارای گام کوتاهتر میشود، توانایی عبور از پیچها، گوشهها و دایرههایی با قطر هرچه کمتر را پیدا میکند.
هرچند میخواهم ابتدا تعادل و همراستایی را در خطهای مستقیم تمرین کنید، خیلی زود به انتهای مانژ میرسید. وقتی در امتداد خط دوم به گوشه نزدیک میشوید، تمرکزتان را روی ارتباط بیرونی بگذارید تا اسبتان صاف و همراستا بماند و لق نزند، به بیرون منحرف نشود یا به داخل نیفتد. با شروع گردش، به یاد داشته باشید که شما و اسب باید همیشه یک نقطه کانونی مشترک داشته باشید؛ بنابراین از میان گوشهای او نگاه کنید، نه خیلی جلوتر از جایی که میخواهید بروید. شانههایتان را موازی با جدوگاه او نگه دارید. دقت کنید گردن اسب مستقیم از جدوگاه بیرون بیاید. بهویژه مراقب باشید گردن او را بیش از حد خم نکنید. خمیدگی درست یعنی تمام بدن اسب یک خط منحنی را طی کند. وقتی این خمیدگی فقط در سر و گردن ایجاد شود، نتیجهاش این است که اسب روی شانه بیرونیاش میافتد و به بیرون منحرف میشود. به همین ترتیب، مراقب باشید اسب را در خلاف جهت خم نکنید، چون در این صورت به داخل خواهد افتاد.
وقتی وارد گردش شدید، همچنان به صاف و همراستا نگه داشتن خودتان و اسب فکر کنید. اگر این کار را انجام دهید، خودِ گردش بهدرستی شکل میگیرد.
زمانی آماده شروع دایرهها هستید که اسبتان هنگام نزدیک شدن به گوشه یا پیچیدن در آن، نه به بیرون منحرف شود و نه به داخل بیفتد و شما هم در طول آن، همراستایی و تعادل درست را حفظ کنید. در آن مرحله، دو گوشه را به هم وصل کنید تا یک نیمدایره شکل بگیرد و توجه ویژهتان به نیمه دوم باشد؛ همان بخشی که بیشترین احتمال را برای از دست دادن همراستایی در آن دارید. بههرحال، عادتهای قدیمی بهسختی از بین میروند؛ بنابراین بهتر است ابتدا در یک مسیر کوتاه، کاملاً همراستا بمانید و بعد بهتدریج آن را گسترش دهید. همیشه بهجای اینکه به «نیمدایره» فکر کنید ــ یا وقتی به آن رسیدید به «دایره» ــ به «دو» گوشه برابر و بههمپیوسته ــ یا «چهار» گوشه برابر و متصل ــ فکر کنید. اگر تمرین را اینطور بخشبندی کنید، موفقیتتان بسیار بیشتر خواهد بود.
همزمان با ادامه کار برای پرورش مهارتهای خودتان بر اساس مقیاس آموزشی سوارکار، خواهید دید که ارتباط و پیوند شما با اسب نیز بهمرور زمان بهطور طبیعی شکل میگیرد و تقویت میشود.
حاشیه: ۴ قانون برای پیشرفت بهتر
۱. روی خطوط مستقیم بمانید. هیچکس هرگز روی یک دایره یاد نگرفته است که بدنش را بهدرستی همراستا نگه دارد. میدانم این حرف برخلاف همه چیزهایی به نظر میرسد که تا امروز آموختهاید، اما نیروی گریز از مرکز در دایره — همان حسی که انگار شما را از مرکز به بیرون هل میدهد — معمولاً باعث میشود بدنتان را به سمت داخل بچرخانید. این چرخش، هرقدر هم اندک باشد، باعث میشود وزن و نشیمن شما بیشتر به سمت بیرون منتقل شود و بعد برای جبران، سعی میکنید جایی از بدن، معمولاً در پای داخلی، عضلهای را منقبض کنید. نتیجه این است که کج و نامتعادل میشوید و اگر مدت زیادی به همین شکل سوارکاری کنید، اسبتان هم به همان اندازه کج و نامتعادل حرکت خواهد کرد. البته میدانم که خیلی زود به انتهای میدان سوارکاری میرسید.
۲. روی خط دوم بمانید. وقتی اسب را به فاصله یک عرض اسب از دیواره میرانید، ناچار میشوید روی یک مقصد مشخص تمرکز کنید. این کار باعث میشود به تعادل و راستای حرکت دقیقتر توجه کنید و تمایل اسبتان به بیرونزدن، افتادن، تکیهکردن یا منحرفشدن را بهتر احساس کنید و پیشدستانه اصلاحش کنید. روی خط دوم، نسبت به کوچکترین نوسان و بیثباتی بسیار حساستر میشوید؛ چیزی که لزوما وقتی کنار دیواره، روی خط سوم یا روی کوارترلاین هستید به همان وضوح احساس نمیکنید.
۳. سرعت را کم کنید. تا وقتی واقعا در تعادل و همراستایی درست قرار نگرفتهاید، نمیتوانید یک گام بزرگتر و پرقدرتتر را دنبال کنید، مگر اینکه بدنتان را سفت کنید و بخواهید خودتان را به جایی مهار کنید. پس شدت کار را پایین بیاورید و به گامی کوتاهتر و آهستهتر برگردید. در ابتدا، هم از نظر ظاهر و هم از نظر حس سواری، ممکن است انگار اصلا پیش نمیروید. این را درک میکنم و میدانم هیچ سوارکار درساژی دوست ندارد فکر کند اسبش شبیه یک حرکت آرام و کند وسترن میرود. اما این کار هرگز آسیبی نمیزند. اثرش فقط مثبت است، چون به شما و اسبتان اجازه میدهد با هم به تعادل برسید. وقتی در حال یادگیری هستید که حرکت اسب را دنبال کنید و با آن یکی شوید، گام کوتاهتر و آهستهتر بهترین معلم برای رسیدن به این هدف است.
اما مسابقه چه میشود؟ حتما در مسابقه شرکت کنید، اما خودتان را برای نظرهایی مثل «به اندازه کافی رو به جلو نیست» یا «اسب بیش از حد کند است» آماده کنید. بعد هم آنقدر شجاع و محکم باشید که بگویید: «باشد، اشکالی ندارد. اگر فعلا به همین حس پایبند بمانم، زمانی میرسد که بتوانم با همان ایمپالسیون، گام بزرگتر و قدرتی که میخواهم و داوران هم به دنبالش هستند سوارکاری کنم. اما میخواهم به شیوه درست به آن برسم!»
بعد، هر از گاهی یک حرکت با گام بازتر و ایمپالسیون بیشتر را امتحان کنید و از خودتان بپرسید: «آیا واقعا بدون اینکه جایی خودم را نگه دارم، با این حرکت همراه ماندهام؟» اگر پاسختان «بله» است، عالی است. اما اگر مجبورید بگویید: «راستش را بخواهید، کمی دارم خودم را نگه میدارم»، دوباره به همان گام کوتاهتر و آهستهتر برگردید. یک روز، وقتی واقعا در آن گام آرام رها و جاافتاده باشید، متوجه میشوید که بدنتان میتواند گامی بزرگتر و قدرتی بیشتر را هم جذب کند.
۴. گرد و پایینبودن را فراموش کنید. در حق خودتان و اسبتان لطف کنید و تلاش برای کنترل سر و گردن او را کنار بگذارید. بگذارید هر طور قرار است حرکت کنند؛ حتی اگر گاهی بالا بیایند و از چارچوب هم خارج شوند. صرف اینکه درساژ کار میکنید، به این معنا نیست که اسبتان حتما باید اول از همه در گردن جمع و گرد باشد. سر و گردن آخرین بخشِ اتصال هستند و تلاش برای کشیدن اسب به داخل، دقیقا همان چیزی است که شما را در مسیر اشتباه میاندازد و به تواناییتان برای یادگرفتن سوارکاری درست آسیب میزند. بر اساس مقیاس آموزشی سوارکار روی خودتان کار کنید؛ آنوقت اتصال و کنترل بهصورت طبیعی به دست میآید.
درباره لنا ویدنمارک
لنا ویدنمارک در واقع خودش را معلم نمیداند. او میگوید: «آخرِ کار، هیچکس نمیتواند به شما یاد بدهد چگونه سوارکاری کنید. من میتوانم کنار مانژ بایستم و از روی زمین دستورالعمل بدهم، اما در واقع فقط پیشنهاد میدهم چه کاری انجام دهید. این شما، سوارکار، هستید که باید به خودتان یاد بدهید چطور آن را در عمل اجرا کنید. برای همین، اسب رؤیایی من فقط دو پا داشت. اگر سوارکارها از اینکه اسبهایشان مدام تعادلشان را از دست بدهند و واژگون شوند خسته و کلافه میشدند، خیلی زود به تعادل و همترازی واقعی میرسیدند.»
لنا که پایگاهش در ولینگتونِ فلوریدا است، مربی مورد تأیید فدراسیون درساژ ایالات متحده تا سطح چهارم است. او این دیدگاه خود را هم در درسهای خانگیاش و هم در کلینیکهایی در تگزاس، اکلاهما، کانزاس، نیوجرسی، کالیفرنیا و کشور کارائیبی باربادوس مطرح کرده است. او دو بار مربی بازیهای پانآمریکن بوده و شاگردانی دارد که آموزش آنها را از ۱۸ سال پیش آغاز کرده و آنها موفق به کسب مدال در رقابتهای چالش جهانی درساژ FEI شدهاند.
او با چنین تمرکز بیوقفهای بر آرامش، همترازی و یکی شدن با حرکت اسب تأکید میکند، چون این رویکرد باعث میشود سوارکار احساس راحتی کند. او میگوید: «وقتی راحت باشید، میتوانید با قدرت بیشتری سوارکاری کنید، چون میتوانید آن قدرت را در بدنتان جذب کنید. و همانجاست که وارد مرحلهای میشوید که جمعشدگی و انرژی واقعی را از اندام عقب اسبتان احساس میکنید.»
از الیزابت «بتسی» جولیانو برای در اختیار گذاشتن مزرعه هیونسیف بهعنوان محل عکاسی این مقاله تشکر میشود.
این مقاله نخستینبار در شماره اکتبر ۲۰۱۳ پراکتیکال هورسمن منتشر شده است.