حفظ سلامت روده اسب در گذار پاییز به زمستان
با کند شدن رشد مراتع و کاهش دما، بسیاری از اسبها از چرا در علف تازه به مصرف بیشتر یونجه روی میآورند.
جیره کنسانتره، برنامه حضور در محوطه باز و روال خوراکدهی نیز ممکن است تغییر کند.
این تغییرات فصلی میتواند بر دستگاه گوارش اسب اثر بگذارد؛ بهویژه بر جامعه میکروبی مسئول تجزیه فیبر در روده عقبی.
بهترین راه برای حمایت از سلامت روده اسب در گذار از پاییز به زمستان، این است که تغییرات خوراکی را بهتدریج اعمال کنید، دسترسی پیوسته به علوفه مناسب را حفظ کنید و وضعیت مدفوع، اشتها و شرایط عمومی بدن را زیر نظر داشته باشید.
پریبیوتیکها، پروبیوتیکها و خوراکهای تخمیری ممکن است در برخی برنامههای تغذیهای نقش داشته باشند، اما نمیتوانند جای مدیریت صحیح علوفه یا یک جیره متعادل و مناسب را بگیرند.
چرا تغییرات فصلی خوراک میتواند بر هضم اثر بگذارد
دستگاه گوارش اسب برای مصرف علوفه در بخش عمده روز سازگار شده است.
با پیشروی پاییز، نوع، میزان دسترسی و ترکیب تغذیهای این علوفه اغلب تغییر میکند.
مرتع تازه و یونجه ذخیرهشده از نظر رطوبت، فیبر، پروتئین، قندها و دیگر مواد مغذی با هم تفاوت دارند.
حتی دو محموله یونجه از یک گونه علف نیز میتوانند از نظر ترکیب تغذیهای متفاوت باشند.
این تفاوتها اهمیت دارد، زیرا اسب برای تخمیر فیبر و تولید اسیدهای چرب کوتاهزنجیر ــ که منبع مهمی از انرژی هستند ــ به میکروارگانیسمهای روده عقبی خود متکی است.
تغییر ناگهانی جیره میتواند تعادل میان اسب و میکروبهای رودهاش را بر هم بزند.
پژوهشها و توصیههای ترویجی حوزه اسب، تغییرات ناگهانی خوراک را با افزایش خطر اختلالات گوارشی، از جمله کولیک و اسهال، مرتبط میدانند.
تغییرات فصلی همچنین میتواند بر مدیریت نگهداری اثر بگذارد.
ممکن است اسبها زمان بیشتری را در فضای سرپوشیده بگذرانند، وعدههای غذایی را در فواصل متفاوت دریافت کنند یا فرصت کمتری برای چرا داشته باشند.
ثابت نگه داشتن روال خوراکدهی، حتی با تغییر شرایط آبوهوایی، میتواند به کاهش اختلالات غیرضروری کمک کند.
چگونه گذار از مرتع به یونجه را مدیریت کنیم
تغییر از مرتع به یونجه یکی از مهمترین تغییرات تغذیهای است که باید در پاییز به آن توجه کرد.
بهجای آنکه صبر کنید تا علف کمیاب شود و سپس اسب را یکباره به منبعی کاملا متفاوت از علوفه منتقل کنید، بهتر است این گذار را از پیش برنامهریزی کنید.
یونجه جدید را بهتدریج وارد جیره کنید
هر زمان که ممکن است، علوفه فعلی را طی چند روز تا دو هفته با یونجه جدید مخلوط کنید.
کار را با سهم بیشتری از علوفه آشنا آغاز کنید و سپس مقدار یونجه جدید را بهتدریج افزایش دهید.
مدت مناسب این دوره انتقال به خود اسب، میزان تفاوت میان علوفهها و سابقه گوارشی آن بستگی دارد.
اسبهایی که سابقه کولیک یا دیگر مشکلات گوارشی دارند، ممکن است به برنامهای اختصاصیتر نیاز داشته باشند که با نظر دامپزشک تنظیم شود.
از تغییر همزمان چند بخش از جیره پرهیز کنید.
اگر ذخیره یونجه، خوراک کنسانتره و برنامه حضور در محوطه باز همگی با هم تغییر کنند، تشخیص اینکه کدام تغییر در بروز ناراحتی گوارشی نقش داشته، دشوارتر میشود.
کیفیت یونجه را ارزیابی کنید، نه فقط در دسترس بودن آن را
در زمستان، یونجه بخش مهمی از جیره غذایی بسیاری از اسبها را تشکیل میدهد؛ بنابراین کیفیت آن باید با دقت بررسی شود.
یونجهای را انتخاب کنید که تمیز باشد، در زمان مناسب برداشت و بهدرستی انبار شده باشد و هیچ نشانه قابلمشاهدهای از کپک، گردوغبار بیش از حد یا آلودگی نداشته باشد.
آنالیز علوفه میتواند به تعیین ارزش غذایی یونجه کمک کند؛ از جمله میزان پروتئین، فیبر و کربوهیدراتهای غیرساختاری.
این اطلاعات بهویژه برای اسبهایی با نیازهای تغذیهای خاص اهمیت دارد؛ از جمله اسبهایی که مستعد لامینیت هستند یا با مشکلات متابولیک مواجهاند.
برای راهنمایی بیشتر درباره انتخاب و تغذیه علوفه، به راهنمای اکستنشن دانشگاه ایالتی یوتا درباره تغذیه علوفهای اسب مراجعه کنید.
درک تخمیر در روده پسین
اسب از جمله جانورانی است که تخمیر اصلی دستگاه گوارش آن در روده پسین انجام میشود؛ به این معنا که بخش زیادی از هضم فیبر در سکوم و کولون بزرگ صورت میگیرد، جایی که مجموعهای متنوع از میکروارگانیسمها مواد گیاهی را تجزیه میکنند.
این فرایند تخمیر، اسیدهای چرب زنجیرهکوتاه تولید میکند که اسب از آنها بهعنوان منبع انرژی استفاده میکند.
جامعه میکروبی همچنین به تغییرات مواد مغذیای که به روده پسین میرسند، واکنش نشان میدهد.
وقتی اسب از مرتع به یونجه منتقل میشود، مقدار و ترکیب علوفه مصرفی آن میتواند تغییر کند.
میکروبها باید خود را با محیط غذایی جدید سازگار کنند و تغییرات ناگهانی ممکن است روند طبیعی تخمیر را مختل کند.
حفظ یک برنامه غذایی مبتنی بر علوفه، اعمال تدریجی تغییرات جیره و پرهیز از وعدههای حجیم کنسانتره میتواند به حفظ عملکرد طبیعی دستگاه گوارش کمک کند.
چرا پایداری میکروبیوم در زمستان اهمیت دارد
میکروبیوم روده اسب ثابت و تغییرناپذیر نیست.
ترکیب آن میتواند با جیره غذایی، نوع علوفه، فصل و شیوه مدیریت تغییر کند.
مطالعهای که در سال ۲۰۲۱ در نشریه انیمالز منتشر شد، ۱۰ اسب بالغ را در طول ۱۲ ماه بررسی کرد و نشان داد که جوامع میکروبی مدفوع آنها با فصل و جیره غذایی تغییر میکند.
پژوهشگران همچنین ارتباطهایی میان ترکیب میکروبی، مواد مغذی علوفه و شرایط اقلیمی شناسایی کردند.
این یافتهها نشان میدهد تغییرات فصلی در تغذیه میتواند بر میکروبیوم اسب اثر بگذارد، هرچند این مطالعه کوچک بوده و ثابت نمیکند که هر تغییر میکروبی لزوماً باعث بیماری گوارشی میشود.
پایداری به این معنا نیست که جیره غذایی در تمام طول سال کاملاً یکسان بماند.
اسبها به برنامههای تغذیهای نیاز دارند که با تغییر در دسترسی به علوفه، میزان کار، وضعیت بدنی و نیازهای تغذیهای هر فرد سازگار باشد.
هدف این است که تغییرات ضروری بهشکلی کنترلشده انجام شود تا دستگاه گوارش فرصت سازگاری داشته باشد.
روال کلی تغذیه را ثابت نگه دارید
در ماههای سرد سال، تلاش کنید این موارد حفظ شود:
- زمانبندی منظم برای خوراکدهی، بهطوری که هرگونه تغییر بهتدریج اعمال شود.
- دسترسی پیوسته به علوفه مناسب، با پرهیز از دورههای غیرضروریِ طولانی بدون خوراک.
- آب تازه کافی، حتی وقتی دما کاهش مییابد.
- تحرک روزانه و حضور در فضای باز متناسب با اسب و شرایط آبوهوایی.
- جیرهای که نیاز اسب به انرژی، پروتئین، ویتامینها و مواد معدنی را تأمین کند.
این اقدامات به مدیریت دستگاه گوارش کمک میکند و در عین حال در طول زمستان به حفظ وضعیت بدنی اسب نیز یاری میرساند.
از تغییر ناگهانی در خوراکهای کنسانتره پرهیز کنید
یونجه تنها خوراکی نیست که باید با تغییر تدریجی به آن منتقل شد. تغییر در غلات، خوراکهای پلت، خوراکهای کامل و دیگر کنسانترهها نیز میتواند بر فرایند هضم اثر بگذارد.
کنسانترهها ممکن است نسبت به علوفه، نشاسته و قند بیشتری داشته باشند. اگر مقدار قابلتوجهی از نشاسته در روده کوچک هضم نشود، ممکن است به روده پسین برسد؛ جایی که تخمیر سریع میتواند اسیدیته را تغییر دهد و فعالیت میکروبی را مختل کند.
میزان این خطر به ترکیب خوراک، مقدار ارائهشده، اندازه هر وعده و شرایط هر اسب بستگی دارد.
اگر اسب شما با کاهش دما به کالری بیشتری نیاز دارد، پیش از افزایش غلات، کل جیره را بررسی کنید. بسته به نیاز اسب، ممکن است علوفه مناسب، خوراک پایهفیبری یا منبع انرژی دیگری که با دقت انتخاب شده باشد، گزینه مناسبی باشد. اسبهایی که دچار اختلالات متابولیک هستند یا سابقه لامینیت دارند، هنگام انتخاب خوراک به دقت ویژه نیاز دارند.
هر زمان که ممکن است، فقط یک تغییر را در هر نوبت اعمال کنید و خوراکهای جدید را مطابق دستورالعمل تولیدکننده و توصیه کارشناس تغذیه اسب یا دامپزشک معرفی کنید.
آیا پریبیوتیکها، پروبیوتیکها و خوراکهای تخمیری میتوانند کمک کنند؟
پریبیوتیکها، پروبیوتیکها و خوراکهای تخمیری اغلب بهعنوان راههایی برای حمایت از سلامت گوارش مطرح میشوند. اینها قابل جایگزینی با یکدیگر نیستند و ارزش آنها به ترکیبات، خودِ محصول و نیازهای اختصاصی هر اسب بستگی دارد.
پریبیوتیکها
پریبیوتیکها موادی هستند که میکروارگانیسمهای موجود در روده میتوانند بهصورت انتخابی از آنها استفاده کنند. برخی فیبرها و ترکیبات قابلتخمیر، از جمله فروکتوالیگوساکاریدها و مانانالیگوساکاریدها، در محصولات تغذیهای اسب بهکار میروند. برخی ترکیبات فیبری، مانند تفاله چغندر، میتوانند بستر لازم برای تخمیر در روده پسین را نیز فراهم کنند.
پروبیوتیکها میکروارگانیسمهای زندهای هستند که هدف از تجویز آنها، ایجاد اثر سودمند بر سلامت در صورت مصرف به مقدار کافی است. اثر آنها ممکن است میان سویهها و محصولات مختلف متفاوت باشد. شواهد مربوط به یک پروبیوتیک را نمیتوان بهطور خودکار به همه مکملهای مخصوص اسب تعمیم داد.
خوراکهای تخمیری
خوراکهای تخمیری، از جمله علوفههای سیلوشده که بهدرستی آماده شدهاند، ویژگیهایی متفاوت از یونجه خشک دارند. پیش از استفاده، باید ترکیب تغذیهای، میزان رطوبت، کیفیت تخمیر و مناسببودن آنها برای هر اسب بهطور جداگانه ارزیابی شود.
خوراک تخمیری جدید را بهتدریج وارد جیره کنید و محصولاتی را انتخاب کنید که برای اسبها طراحی شدهاند.
شواهد درباره مکملهای گوارشی چه میگویند؟
پژوهشها نشان میدهد میکروبیوم اسب به جیره غذایی پاسخ میدهد و برخی ترکیبات پریبیوتیک یا محصولات پروبیوتیک ممکن است بر فعالیت میکروبی اثر بگذارند.
با این حال، مشاهده تغییر در جمعیتهای میکروبی لزوما به معنی بهبود سلامت بالینی نیست.
راهنمای دانشگاه راتگرز درباره میکروبیوم روده عقبی اسب توضیح میدهد که جیره غذایی چگونه بر جوامع میکروبی اثر میگذارد و تفاوتهای پریبیوتیکها و پروبیوتیکها را بررسی میکند.
پیش از افزودن هر مکملی، بررسی کنید که آیا علوفه و جیره کلی اسب شما همین حالا هم نیازهایش را تامین میکند یا نه.
اگر مشکلات گوارشی ادامهدار است، بهجای تکیه بر مکمل برای رفع مشکل، علت اصلی را پیدا کنید.
دامپزشک یا متخصص تغذیه اسب واجد شرایط میتواند کمک کند مشخص شود آیا یک محصول خاص برای اسب شما مناسب است یا نه.
پژوهشهای کنونی درباره سلامت فصلی روده چه میگویند
پژوهش درباره میکروبیوم اسب به دانشمندان کمک میکند بهتر درک کنند که اسبها به منابع مختلف علوفه و سیستمهای متفاوت تغذیه چگونه پاسخ میدهند.
سه یافته بهطور خاص برای تغذیه پاییز و زمستان اهمیت دارند.
- جیره غذایی یکی از عوامل اصلی اثرگذار بر میکروبیوم روده است.
- پژوهشهای جمعبندیشده از سوی دانشگاه راتگرز نشان میدهد نوع علوفه و میزان خوراک کنسانتره با تفاوت در ترکیب جوامع میکروبی مرتبط است.
- وارد کردن ناگهانی کنسانتره به جیره نیز میتواند محیط میکروبی را تغییر دهد.
تغییرات فصلی هم میتواند جوامع میکروبی را دگرگون کند.
مطالعه سال ۲۰۲۱ روی اسبهای تغذیهشده در مرتع، ارتباطهایی میان فصل، مواد مغذی علوفه و میکروبیوتای مدفوعی پیدا کرد.
این یافته از مدیریت دقیق تغییرات فصلی جیره حمایت میکند، هرچند برای مشخص شدن اینکه کدام تغییرات واقعا اثر معناداری بر سلامت گوارش دارند، به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
تغییرات میکروبی بهخودیخود نشانه بیماری نیست.
اسبها میتوانند خود را با جیرههای مختلف سازگار کنند و پژوهشگران همچنان در حال بررسی این موضوع هستند که کدام الگوهای میکروبی مفید، خنثی یا مرتبط با مشکلات سلامتاند.
یافتههای مطالعات کوچک را نباید نسخهای همگانی برای تغذیه دانست.
برای نگاهی دقیقتر به اینکه تغییر علوفه چگونه بر میکروبیوم اسب اثر میگذارد، میتوانید مطالعه داوریشده درباره تغییرات میکروبیوم هنگام جابهجایی اسبها میان انواع مرتع را ببینید.
پیام عملی روشن است: علوفه مناسب را در اولویت بگذارید، تغییرات جیره را بهتدریج انجام دهید و برای تصمیمگیری به پژوهش تکیه کنید، نه این فرض که یک مکمل یا روش تغذیه خاص برای همه اسبها مفید خواهد بود.
راههای عملی برای پایش وضعیت گوارش اسب
مشاهده روزانه میتواند به شما کمک کند تغییرات را پیش از آنکه جدیتر شوند، تشخیص دهید. ایجاد یک مبنا در پاییز، تشخیص این موضوع را آسانتر میکند که چه زمانی اشتهای اسب، کود یا وضعیت عمومی آن با حالت عادی تفاوت پیدا کرده است.
از این فهرست بهعنوان بخشی از برنامه منظم خوراکدهی خود استفاده کنید.
- قوام کود: به تغییرات در دفعات دفع، قوام، حجم یا ظاهر کود توجه کنید. اسهال مداوم یا کودی که بهطور غیرعادی خشک باشد، نیازمند توجه است.
- اشتها: کاهش تمایل به خوردن یونجه، جا انداختن وعدههای خوراک یا تغییر در سرعت خوردن را زیر نظر داشته باشید.
- مصرف آب: بررسی کنید که آب تمیز، در دسترس و یخنزده باقی مانده باشد. کاهش محسوس در نوشیدن آب را کنترل کنید.
- وضعیت بدنی: وزن و وضعیت بدنی اسب را در طول زمستان دنبال کنید. این تغییرات ممکن است نشان دهد که جیره باید دوباره ارزیابی شود.
- راحتی و رفتار: به پنجهکوبیدن، دراز کشیدن مکرر، غلت زدن، نگاه کردن به پهلوها یا بیقراری غیرمعمول توجه کنید.
- تغییرات خوراک: از محمولههای جدید یونجه، تنظیمات خوراک کنسانتره، مکملها و تغییرات در زمان حضور در چراگاه، یک ثبت ساده داشته باشید.
- سلامت دندان: اگر اسب در جویدن یونجه مشکل دارد، خوراک نیمهجویده را از دهان میاندازد یا وزن کم میکند، بسته به شرایط برای معاینه دندانپزشکی و ارزیابی دامپزشکی اقدام کنید.
چه زمانی باید با دامپزشک تماس بگیرید؟
اگر اسب شما نشانههای کولیک، اسهال مداوم، کاهش شدید اشتها یا دیگر تغییرات مهم گوارشی نشان داد، در اسرع وقت با دامپزشک تماس بگیرید. درد شدید یا رو به افزایش شکمی، غلت زدن مکرر، عرق کردن یا آشفتگی، نیازمند رسیدگی فوری دامپزشکی است.
اگر به کولیک مشکوک هستید، منتظر نمانید تا تغییر جیره یا یک مکمل اثر کند. دستورهای دامپزشک را دنبال کنید و بدون راهنمایی مناسب، هیچ دارویی تجویز نکنید.
پرسشهای متداول
برای انتقال اسب از مرتع به یونجه، این روند باید چه مدت طول بکشد؟
یک انتقال تدریجی در بازه چند روز تا دو هفته، بسته به تفاوت علوفه و وضعیت سلامت اسب، نقطه شروعی عملی است. مرکز ترویج دانشگاه ایالتی یوتا توصیه میکند تغییرات خوراکی بهصورت تدریجی و معمولاً طی ۷ تا ۱۰ روز انجام شود. اسبهایی که سابقه مشکلات گوارشی دارند، ممکن است به برنامهای اختصاصی نیاز داشته باشند.
آیا هنگام تغییر به یونجه زمستانی باید به اسبم پروبیوتیک بدهم؟
لزوماً نه. پروبیوتیکها ممکن است در برخی شرایط مناسب باشند، اما فایده آنها بسته به محصول و سویه متفاوت است. انتقال تدریجی علوفه، یونجه مناسب، برنامه ثابت خوراکدهی و یک جیره متعادل باید در اولویت باشد.
آیا تغییر یونجه میتواند باعث کولیک شود؟
تغییر ناگهانی علوفه میتواند به اختلال گوارشی دامن بزند و بهعنوان یکی از عوامل خطر احتمالی کولیک شناخته میشود. یونجه جدید را بهتدریج وارد جیره کنید، از دریافت کافی آب مطمئن شوید و در طول این دوره، کود و اشتهای اسب را زیر نظر داشته باشید.
آیا خوراک تخمیرشده برای سلامت روده بهتر از یونجه است؟
پاسخ واحد و همگانی برای این پرسش وجود ندارد.
خوراکهای تخمیری اگر بهدرستی تهیه شده باشند، میتوانند برای برخی اسبها مناسب باشند، اما از نظر میزان رطوبت، ترکیب مواد مغذی و ویژگیهای تخمیر با یونجه خشک تفاوت دارند.
خوراک را باید بر اساس نیازهای تغذیهای اسب انتخاب کرد و اگر تردید دارید، با یک متخصص واجد شرایط مشورت کنید.
رویکردی سنجیده به تغذیه زمستانی
حمایت از دستگاه گوارش اسب در دوره گذار از پاییز به زمستان، از اصول پایه آغاز میشود: علوفه مناسب، تغییرات تدریجی در جیره، آب تازه و مدیریت منظم و پایدار.
پریبیوتیکها، پروبیوتیکها و خوراکهای تخمیری میتوانند در یک برنامه تغذیهای متناسب با شرایط هر اسب جایگاهی داشته باشند، اما باید مکمل تغذیه اصولی باشند، نه جایگزین آن.
به الگوی معمول غذا خوردن اسب، وضعیت کود، رفتار و شرایط بدنی او توجه کنید.
تغییرات کوچک در این مشاهدات روزانه میتواند هنگام تصمیمگیری درباره لزوم اصلاح جیره یا ارزیابی دامپزشکی، اطلاعات مفیدی در اختیار شما بگذارد.
برای راهنماییهای کاربردی بیشتر درباره تغذیه اسب و سلامت دستگاه گوارش، مقاله مجله اکویین ولنس درباره تغذیه میکروبیوم روده اسب را مطالعه کنید.
منابع و پیوستها:
- Utah State University Extension’s guide to equine forage nutrition
- Read the full research paper on seasonal variation in the equine microbiome
- Rutgers University guide to the equine hindgut microbiome
- microbiome changes as horses move between pasture types
منبع: Equine Wellness