سلولیت در اسب‌ها؛ عفونتی دردناک که باید فوری درمان شود
درباره سلولیت در اسب‌ها بیشتر بدانید؛ عارضه‌ای که زمانی رخ می‌دهد که یک عفونت باکتریایی زیرپوستی از کنترل خارج شود.
برای گرفتن اسب‌تان و آوردنش برای خوراک صبحگاهی بیرون می‌روید، اما او کنار دروازه نیست. کمی دورتر ایستاده است، اما به محض این‌که شروع به حرکت می‌کند، کاملا روشن می‌شود که مشکلی جدی در میان است.
او به‌طور قابل‌توجهی دچار لنگش است و حتی تمایلی ندارد وزنش را روی پای عقب چپش بیندازد؛ پایی که آن‌قدر ورم کرده که تقریبا دو برابر اندازه طبیعی شده است. چه اتفاقی افتاده است؟
این هفته چند جلسه تمرین سنگین داشته است. آیا ممکن است فقط دچار ورم ناشی از بی‌حرکتی شده باشد؟
تلفن همراه را برمی‌دارید، با دامپزشک‌تان تماس می‌گیرید و بعد اسب‌تان را که به‌سختی گام برمی‌دارد، آرام‌آرام به اصطبل هدایت می‌کنید.
تا زمانی که دامپزشک می‌آید و می‌رود، هم تشخیص را گرفته‌اید و هم برنامه درمانی را.
سلولیت.
برخلاف ورم ناشی از بی‌حرکتی که معمولا در هر دو پای عقب ــ یا حتی هر چهار پا ــ دیده می‌شود و پس از ورزش از بین می‌رود، سلولیت چنین نیست.
سلولیت چیست؟
سلولیت، که یک عفونت باکتریایی در بافت همبند زیر پوست است، عارضه‌ای جدی و دردناک به‌شمار می‌رود و باید به‌سرعت به آن رسیدگی شود تا پیشرفت نکند و باعث بروز عوارض نشود.
این عفونت که از آن با عنوان سلولیت سپتیک نیز یاد می‌شود، اغلب در یک اندام ــ و بیشتر اوقات در یکی از پاهای عقب ــ رخ می‌دهد، هرچند می‌تواند در هر نقطه‌ای از بدن ایجاد شود.
سم کرازبی می‌گوید: «سلولیت یک عفونت بافت نرم است که اغلب در اثر زخم سوراخ‌شونده ایجاد می‌شود. این عارضه می‌تواند در هر جای بدن رخ دهد، اما بیشتر مواقع در پا دیده می‌شود.» این دامپزشک که فعالیت دامپزشکی اسب او در آرکادیا، اکلاهما مستقر است، اضافه می‌کند: «این عارضه همچنین می‌تواند در پی یک عفونت سیستمیک، مثل عفونت جریان خون، ایجاد شود.»
از آن‌جا که سلولیت می‌تواند به‌سرعت پیشرفت کند، در نگاه اول ممکن است به نظر برسد اسب دچار شکستگی شده است؛ به‌ویژه چون این تورم شدید معمولا با لنگش چشمگیر همراه است.
او می‌افزاید: «اسب اغلب نمی‌خواهد روی آن پا وزن بگذارد و ممکن است در مقیاس لنگش نمره ۳ تا ۵ از ۵ داشته باشد.» او همچنین یادآور می‌شود که اسب‌های مبتلا به سلولیت ممکن است حتی با لمس اندام نیز واکنش دردناک نشان دهند.
علاوه بر لنگش آشکار، وقتی سلولیت در پا بروز می‌کند، نشانه‌های بالینی دیگر عبارت‌اند از:
◆ تورم واضح، با ظاهری شبیه «لوله بخاری» در صورت درگیری پا
◆ گرما در اندام متورم
◆ درد بسیار زیاد هنگام لمس
◆ ادم گوده‌گذار؛ یعنی وقتی پس از فشار دادن پوست، فرورفتگی در ناحیه متورم باقی می‌ماند
علاوه بر لنگش شدید، تورم یا ظاهر «لوله بخاری» ــ که معمولا در یکی از پاهای عقب دیده می‌شود ــ از نشانه‌های رایجی است که سلولیت را به‌عنوان علت مطرح می‌کند.
تشخیص
اگر اسب شما علائم بالینی سلولیت را نشان می‌دهد، فوراً با دامپزشک تماس بگیرید.
تا زمانی که منتظر رسیدن دامپزشک هستید، دمای بدن اسب را اندازه بگیرید تا مشخص شود تب دارد یا نه.
همچنین می‌توانید برای کاهش ناراحتی، پای متورم را با آب سرد بشویید.
دامپزشک معاینه بالینی انجام می‌دهد و معمولاً برای انجام شمارش کامل سلول‌های خونی، نمونه خون می‌گیرد.
بالا بودن تعداد گلبول‌های سفید نشانه عفونت است.
کرازبی می‌گوید: «ما همچنین می‌توانیم یک آزمایش سریع خون در کنار اصطبل به نام اس‌ای‌ای انجام دهیم.
این آزمایش در محل قابل انجام است و وجود وضعیت‌های التهابی، از جمله عفونت‌ها، را بررسی می‌کند.
دامپزشکان اغلب از هر دو کیت آزمایش شمارش کامل سلول‌های خونی و اس‌ای‌ای استفاده می‌کنند.»
اگر به سلولیت مشکوک باشند، دامپزشک اسب شما شمارش کامل سلول‌های خونی انجام می‌دهد.
بالا بودن تعداد گلبول‌های سفید نشانه عفونت است. عکس از گرابرین/ادوب استاک
اگر این احتمال وجود داشته باشد که جسم خارجی درگیر باشد، دامپزشک ممکن است برای بررسی دقیق‌تر ناحیه آسیب‌دیده از رادیوگرافی یا سونوگرافی هم استفاده کند.
او اضافه می‌کند: «معمولاً شکل‌گیری سلولیت ۱۲ ساعت یا بیشتر طول می‌کشد، اما ممکن است چند روز پس از یک آسیب هم ظاهر شود.»
درمان سلولیت در اسب
کرازبی می‌گوید: «سلولیت برای اسب بسیار دردناک است و باید هرچه سریع‌تر تورم را کاهش داد، چون اگر درمان نشود می‌تواند مشکلات دیگری ایجاد کند.»
اگر سلولیت بدون درمان پیشرفت کند، ممکن است به زخم‌شدن پوست، آبسه، نکروز بافتی یا حتی سپسیس منجر شود.
از دیگر عوارض می‌توان به التهاب عروق لنفی اشاره کرد که می‌تواند آسیب دائمی ایجاد کند.
در موارد شدید سلولیت، لامینیت در اندام تکیه‌گاه نیز رخ داده است.
اگر هنگام معاینه اسب زخمی پیدا شود، دامپزشک ممکن است برای کشت، نمونه‌برداری کند تا باکتری مشخص شناسایی شود.
اما نخستین گام معمولاً شروع یک دوره آنتی‌بیوتیک وسیع‌الطیف برای کنترل عفونت است.
این کار همچنین می‌تواند به پیشگیری از هرگونه عفونت ثانویه کمک کند.
دامپزشک شما همچنین برای کاهش التهاب و درد، یک داروی ضدالتهاب مانند فنیل‌بوتازون یا فلونیکسین تجویز می‌کند.
در برخی موارد که این وضعیت ناشی از زخم عفونی است، دامپزشک ممکن است ناچار باشد تخلیه و برداشت بافت‌های آسیب‌دیده را انجام دهد.
رسیدگی به تورمی که بر اثر تجمع مایع ایجاد شده، بسیار حیاتی است.
شست‌وشو با آب سرد کمک‌کننده خواهد بود.
دامپزشک ممکن است استفاده از ضماد یا محصولی مشابه را برای کمک به بیرون کشیدن مایع توصیه کند.
علاوه بر این، احتمالاً به شما گفته می‌شود که روزی چند بار اسب را با دست راه ببرید، زیرا حرکت به کاهش تورم کمک می‌کند.
رسیدگی به ورمی که بر اثر تجمع مایع ایجاد شده، بسیار مهم است. شست‌وشو با آب سرد کمک‌کننده خواهد بود.
اندام متورم را بانداژ نکنید، مگر این‌که دامپزشک‌تان مشخصا چنین دستوری داده باشد؛ در غیر این صورت ممکن است باعث افزایش بیشتر ورم شوید.
چه چیزی نیست
کرازبی می‌گوید: «سلولیت واقعی معمولا فقط در یک اندام دیده می‌شود. اگر هر چهار اندام متورم باشند، احتمال بیشتری دارد که مشکل، یک عارضه سیستمیک باشد؛ مانند پورپورای هموراژیک. این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که رگ‌های خونی پس از یک عفونت تنفسی مانند استرنگلز یا آنفلوانزا ‹نشتی‌دار› می‌شوند.» او اضافه می‌کند که پورپورای هموراژیک نتیجه یک پاسخ ایمنی نامناسب است و واگیردار نیست.
سلولیت همچنین با «ورم ناشی از بی‌تحرکی» کاملا تفاوت دارد؛ حالتی که در آن، مایع در بخش پایینی پاها در دوره‌ای از کم‌تحرکی، مثلا وقتی اسب شب را در اصطبل می‌گذراند، تجمع پیدا می‌کند. این ادم می‌تواند هر دو پای عقب، هر دو پای جلو یا هر چهار پا را درگیر کند. ورم معمولا در همه پاهای درگیر به یک میزان دیده می‌شود و این پاها هنگام لمس، داغ یا دردناک نیستند. در این حالت، ورم معمولا به‌محض این‌که اسب تمرین کند یا به محوطه رهاسازی برده شود، به‌سرعت برطرف می‌شود.
دامپزشک شما به احتمال زیاد توصیه می‌کند برای کمک به کاهش ورم، اسب‌تان را چند بار در روز با دست راه ببرید.
پیشگیری از سلولیت
متاسفانه، بعضی اسب‌ها پس از یک‌بار ابتلا به سلولیت، اگر دوباره در موقعیتی قرار بگیرند که باکتری از زیر پوست وارد شود، ممکن است با موارد عودکننده روبه‌رو شوند.
برای پیشگیری از سلولیت، مهم است که هر زخم یا هرگونه پارگی پوست را بی‌درنگ تمیز کنید. ناحیه را درمان و تمیز نگه دارید تا از عفونت جلوگیری شود.
حتی اگر سوارکاری نمی‌کنید، مشاهده دقیق روزانه اسب‌ها را نادیده نگیرید. هر روز پاها را بررسی کنید و سُم‌ها را پاک کنید. دست‌تان را در طول هر پا بالا و پایین ببرید تا هرگونه آسیب احتمالی را که ممکن است در نگاه اول مشخص نباشد، احساس کنید. مراقب زخم‌های کوچک، پارگی‌های پوست یا ترک‌های سُم باشید که می‌توانند راه ورود باکتری‌ها را باز کنند و آن‌ها را متناسب با شرایط درمان کنید.
جربک، التهاب ناحیه پاشنه، ترک پاشنه، آبسه سُم و مواردی از این دست، همگی می‌توانند به باکتری‌ها اجازه دهند به زیر پوست نفوذ کنند و در نتیجه زمینه شروع عفونت را فراهم کنند.
کرازبی که به‌تازگی مورد شدیدی از سلولیت را پس از ایجاد آبسه زیرکفی در پای یک اسب درمان کرده است، هشدار می‌دهد: «هیچ بریدگی‌ای را جزئی فرض نکنید؛ اگر به سلولیت تبدیل شود، می‌تواند جدی شود.»
از آن‌جا که سلولیت توسط باکتری ایجاد می‌شود، مدیریت اصطبل اهمیت زیادی دارد. این موضوع شامل تمیز و خشک نگه داشتن باکس‌ها و محل‌های رهاسازی است، تا اسب‌ها به‌طور مداوم در شرایط مرطوب، کثیف یا گِلی نایستند.
این مقاله درباره سلولیت در اسب‌ها در شماره مه/ژوئن ۲۰۲۵ مجله هورس ایلاستریتد منتشر شده است.